Gandawa zmienia system noclegowni dla osób bezdomnych – mniej barier i więcej alternatywnych form pomocy

Raport ewaluacyjny przygotowany przez KU Leuven dotyczący funkcjonowania noclegowni dla osób bezdomnych w Gandawie rekomenduje zmiany w obecnym systemie oraz rozwój innych tymczasowych form wsparcia dla osób znajdujących się w skrajnej bezdomności, między innymi zakwaterowania hotelowego. Władze miasta zapowiadają już modyfikację systemu rezerwacji telefonicznej, analizę polityki sankcji oraz większe inwestowanie w rozwiązania alternatywne. Liczący niemal 90 stron dokument został przedstawiony podczas komisji miejskiej i ma stanowić podstawę dalszych działań związanych z walką z ubóstwem i bezdomnością.

Skala problemu i obecna sytuacja

Według ostatniego liczenia osób bezdomnych, przeprowadzonego w Gandawie w 2023 r., w mieście przebywa około 450 osób znajdujących się w sytuacji ostrej bezdomności. Chodzi o osoby mieszkające w samochodach, namiotach, pustostanach, korzystające z noclegowni interwencyjnych lub śpiące na ulicy. To najbardziej narażona grupa spośród około 2 500 osób bezdomnych mieszkających w Gandawie.

Obecny system noclegowni oferuje 75 miejsc noclegowych w dwóch lokalizacjach. Są one przeznaczone właśnie dla osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, jednak – jak wskazuje raport – nie wszyscy chcą lub mogą z nich korzystać. Radna Astrid De Bruycker (Voor Gent) podkreśla, że wyniki ewaluacji potwierdzają słuszność kierunku obranego przez miasto w walce z najbardziej skrajnymi formami ubóstwa.

Wysokie koszty funkcjonowania noclegowni

Utrzymanie noclegowni kosztuje Gandawę około 1,5 miliona euro rocznie. W przeliczeniu na jedno wykorzystane miejsce daje to około 90 euro. Raport nie ocenia bezpośrednio wysokości tych wydatków, zwraca jednak uwagę, że obecnie system w dużej mierze obsługuje grupę stałych użytkowników, którzy regularnie korzystają z noclegowni.

Dla porównania przywołano badanie ULB z 2024 r., według którego jedna osoba bezdomna generuje dla społeczeństwa koszty sięgające około 40 000 euro rocznie. Autorzy raportu podkreślają więc znaczenie działań prewencyjnych, które Gandawa już realizuje – między innymi zapobiegania eksmisjom.

Plan ROOF i rozwiązania długoterminowe

Raport wskazuje również na istotną rolę planu ROOF, którego celem jest tworzenie bardziej trwałych rozwiązań dla określonych grup osób bezdomnych. Chodzi między innymi o niewielkie mieszkania połączone z dodatkowym wsparciem społecznym i opieką.

Autorzy ewaluacji rekomendują dalszy rozwój tego typu projektów, aby uniknąć sytuacji, w której osoby, które niedawno utraciły dach nad głową, przez długi czas pozostają uzależnione od noclegowni. Astrid De Bruycker podkreśla, że priorytetem władz miasta pozostaje zapewnienie trwałego zakwaterowania wraz z odpowiednim wsparciem, co ma pozwolić osobom bezdomnym odbudować stabilność życiową.

Bariery praktyczne i psychologiczne

Choć noclegownie nadal pozostają potrzebnym elementem systemu pomocy, raport wskazuje na konieczność usunięcia części barier utrudniających korzystanie z nich. Jednym z problemów jest obecny system rezerwacji telefonicznej. Osoby potrzebujące noclegu muszą dzwonić w określonych godzinach, a dla części z nich procedura okazuje się zbyt skomplikowana. Miasto zapowiada przeanalizowanie i uproszczenie tego rozwiązania.

Raport zwraca też uwagę na bariery psychologiczne. Osoby korzystające z noclegowni muszą przestrzegać regulaminu, a za jego naruszenie grożą sankcje, między innymi czasowy zakaz wstępu. Także w tym obszarze Gandawa planuje wprowadzenie zmian.

CAW, które prowadzi noclegownię przy Nieuwland, stosuje świadomie neutralne i minimalistyczne podejście, aby ograniczyć nadmiar bodźców i ryzyko konfliktów. Z kolei organizacja Evara, zarządzająca placówką Huize Triest, stawia na bardziej domową atmosferę, choć również tam obowiązują ścisłe zasady. Autorzy raportu rozumieją oba podejścia, ale jednocześnie rekomendują bardziej „ciepły” charakter opieki oraz wydłużenie godzin funkcjonowania placówek.

Dłuższe godziny działania i pokoje jednoosobowe

Obecnie osoby korzystające z noclegowni muszą opuścić placówkę już o godzinie 9:00 rano. Następnie trafiają na ulicę albo do centrum dziennego pobytu. Raport postuluje wydłużenie godzin otwarcia rano, co umożliwiłoby częstszy kontakt z pracownikami socjalnymi. Przywołano także przykłady zagraniczne, gdzie podobne placówki działają przez cały dzień.

Dokument rekomenduje również tworzenie pokoi jednoosobowych. Według autorów wieloosobowe sale zniechęcają część osób bezdomnych do korzystania z noclegowni. Korzystnym rozwiązaniem byłoby także umieszczenie noclegowni w budynku, w którym działają inne usługi społeczne. Taki model ułatwiałby przechodzenie podopiecznych do dalszych form wsparcia i funkcjonuje już w niektórych krajach.

Więcej alternatywnych form pomocy

Raport pozytywnie ocenia także system zakwaterowania hotelowego. Dzięki niemu osoby bezdomne mogą przebywać w spokojniejszych warunkach przez dłuższy czas, co często pozwala im odzyskać stabilność i rozpocząć rozwiązywanie swoich problemów. Gandawa już podczas ostatniego sezonu zimowego zaczęła szerzej korzystać z tego rozwiązania i odnotowała pierwsze pozytywne efekty.

Jako kolejną możliwość wskazano tymczasowe wykorzystanie pustostanów. Niektóre starsze mieszkania socjalne są przejściowo udostępniane osobom bezdomnym, choć rozwiązanie to spotyka się także z krytyką części organizacji społecznych.

Ważnym elementem przyszłej polityki miasta ma być również planowany ośrodek opieki typu Zorghostel. Placówka ma być przeznaczona dla osób, które nie mieszczą się już w standardowym systemie opieki zdrowotnej, a obecnie przez długi czas korzystają z noclegowni. Raport podkreśla znaczenie rozwiązań dostosowanych do indywidualnych potrzeb oraz dalszego rozwijania projektów podobnych do planu ROOF. Władze Gandawy zapowiadają kontynuowanie prac nad wdrażaniem rekomendacji przedstawionych przez KU Leuven.