UE zaostrza przepisy karne dotyczące przemocy seksualnej wobec dzieci – nowe regulacje obejmą deepfake’i i grooming

Parlament Europejski oraz państwa członkowskie Unii Europejskiej osiągnęły w poniedziałek porozumienie w sprawie aktualizacji przepisów karnych dotyczących przemocy seksualnej wobec dzieci i seksualnego wykorzystywania małoletnich. Nowe regulacje mają lepiej odpowiadać realiom świata cyfrowego i objąć szerszy katalog czynów zabronionych, w tym przestępstwa popełniane z użyciem sztucznej inteligencji.

Komisja Europejska zaproponowała zmianę dyrektywy z 2011 r., dotyczącej zwalczania i zapobiegania niegodziwemu traktowaniu dzieci w celach seksualnych, pod koniec poprzedniej kadencji, na początku 2024 r. Od tego czasu rozmowy między instytucjami unijnymi postępowały z trudnościami.

Nowe przestępstwa w świecie cyfrowym

Zaktualizowane przepisy obejmą więcej rodzajów czynów zabronionych, tak aby lepiej odpowiadały rzeczywistości cyfrowej. Karalne stanie się płacenie za dostęp do transmisji na żywo pokazującej przemoc seksualną wobec dzieci. Sankcjom będzie podlegało również projektowanie lub modyfikowanie systemów sztucznej inteligencji w celu tworzenia treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie małoletnich. Aktualizacja przepisów okazała się konieczna ze względu na rosnącą liczbę deepfake’ów oraz materiałów generowanych przez sztuczną inteligencję.

Za przestępstwo wprost uznany zostanie grooming, czyli nakłanianie dziecka, które nie osiągnęło wieku przyzwolenia, do tworzenia lub udostępniania treści przedstawiających seksualne wykorzystywanie małoletnich.

Państwa członkowskie będą musiały także penalizować wymuszenia seksualne wymierzone w dzieci, gdy sprawca grozi rozpowszechnieniem takich treści, aby uzyskać pieniądze lub kolejne materiały. Nowością będzie również objęcie sankcjami posiadania i rozpowszechniania instrukcji wyjaśniających, jak dopuścić się seksualnego wykorzystywania małoletnich albo jak wytwarzać tego typu treści, w tym za pomocą polecenia dla sztucznej inteligencji lub poradnika dostępnego w internecie.

Obowiązkowa weryfikacja przy pracy z dziećmi

Pracodawcy będą zobowiązani do sprawdzania przeszłości kandydatów na stanowiska związane z regularnym kontaktem z dziećmi, aby upewnić się, że nie zostali oni skazani za przestępstwa seksualnego wykorzystywania małoletnich. Na wniosek europosłów obowiązek ten rozszerzono także na zorganizowaną działalność wolontariacką, taką jak zajęcia pozaszkolne.

W przypadku kilku rodzajów przestępstw przewidziane kary zostaną zaostrzone i będą wykraczać poza poziom określony w obecnie obowiązującej dyrektywie.

Pierwsza europejska definicja zgody

Zmienione przepisy po raz pierwszy wprowadzają definicję zgody na poziomie europejskim. Kontakty seksualne z dzieckiem, które osiągnęło wiek przyzwolenia, pozostaną karalne, jeżeli nie będzie swobodnie i dobrowolnie wyrażonej zgody. Zgoda jest wykluczona między innymi wtedy, gdy małoletni śpi, jest nieprzytomny lub niezdolny do swobodnego wyrażenia woli. Milczenie czy brak oporu nie oznaczają zgody – podobnie jak wcześniejsze relacje. Zgodę można ponadto wycofać w dowolnym momencie. Określenie wieku przyzwolenia pozostaje w kompetencji państw członkowskich.

Kampanie informacyjne mają uświadamiać, że seks bez zgody jest przestępstwem, a sama zgoda musi być wyrażona dobrowolnie.

Dłuższe terminy przedawnienia

Zaktualizowane przepisy mają również zapewnić skuteczniejsze ściganie sprawców, między innymi dzięki wydłużeniu terminów przedawnienia. W przypadku najpoważniejszych przestępstw, zagrożonych karą co najmniej dziesięciu lat pozbawienia wolności, termin przedawnienia wyniesie 32 lata, licząc od osiągnięcia przez ofiarę pełnoletności. Ofiary często potrzebują wielu lat, a niekiedy nawet dziesięcioleci, zanim zdecydują się zgłosić doznaną krzywdę.

Parlament Europejski i Rada muszą jeszcze formalnie przyjąć tekst, zanim wejdzie on w życie.

„Dążymy do przełomu w walce z przemocą seksualną” – skomentowała europosłanka Saskia Bricmont (Ecolo). Jak podkreśliła, kluczowe będzie wdrożenie nowych przepisów. Zwróciła przy tym uwagę, że dokument nakłada na państwa członkowskie obowiązek przeznaczenia niezbędnych środków finansowych na realizację wyznaczonych celów, co – jak zaznaczyła – jest konieczne, by uniknąć kolejnych tego typu spraw.

Federalna minister ds. cyfryzacji Vanessa Matz (Les Engagés) również z zadowoleniem przyjęła to, co określiła jako postęp w lepszej ochronie dzieci przed nowymi formami przemocy. Zaapelowała o ścisłe przestrzeganie rozporządzenia o usługach cyfrowych (Digital Services Act), podkreślając odpowiedzialność platform za szybkie wykrywanie nielegalnych treści oraz wprowadzanie zabezpieczeń przeciwdziałających nadużyciom. Zdaniem minister przyjęty tekst uzupełnia także akt o sztucznej inteligencji (AI Act), umożliwiając ściganie nie tylko sprawców, lecz również użytkowników i twórców systemów sztucznej inteligencji wykorzystywanych do takich przestępstw.