Trybunał Konstytucyjny uchylił ograniczenia w przyjmowaniu osób ubiegających się o azyl

Belgijski Trybunał Konstytucyjny uchylił w czwartek przepisy ograniczające możliwość przyjmowania osób ubiegających się o azyl, które zostały przyjęte przez rząd federalny w lipcu 2025 r. Sędziowie uznali, że odebranie możliwości uzyskania pomocy w formie wsparcia finansowego jest sprzeczne z prawem Unii Europejskiej oraz narusza podstawowe prawa człowieka.

W Belgii osoby ubiegające się o azyl mają zasadniczo prawo do przyjęcia, najczęściej realizowanego poprzez zakwaterowanie i pomoc materialną w ośrodkach prowadzonych przez Fedasil. Dotychczas przepisy przewidywały jednak możliwość odstąpienia od przydzielenia miejsca w ośrodku w „szczególnych okolicznościach”. W takich sytuacjach zainteresowane osoby mogły zwrócić się do CPAS/OCMW o wsparcie finansowe. Dotyczyło to między innymi poważnych problemów zdrowotnych, niepełnosprawności utrudniającej życie we wspólnym ośrodku czy przepełnienia sieci przyjęć.

Reformy przyjęte w lipcu 2025 r.

14 lipca 2025 r. federalny parlament przyjął dwie ustawy reformujące system przyjmowania osób ubiegających się o azyl. Pierwsza umożliwiła Fedasil odmowę przyznania pomocy materialnej lub jej ograniczenie wobec osób posiadających już ochronę międzynarodową w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej.

Druga ustawa całkowicie zniosła możliwość udzielania pomocy w formie wsparcia finansowego w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności.

Trybunał wskazał na naruszenie godności ludzkiej

Po skargach wniesionych przez kilku wnioskodawców Trybunał Konstytucyjny najpierw zawiesił stosowanie obu regulacji w lutym 2026 r. W opublikowanym w czwartek wyroku uchylił przepisy likwidujące możliwość uzyskania wsparcia finansowego.

W uzasadnieniu sędziowie wskazali na liczne naruszenia praw podstawowych. Zdaniem Trybunału sytuacja, w której osoba nie otrzymuje miejsca w ośrodku z powodu przepełnienia systemu, a jednocześnie nie ma dostępu do żadnej innej formy pomocy materialnej, może prowadzić do poważnego naruszenia prawa do godności ludzkiej.

Trybunał podkreślił również, że problem dotyczy także przypadków, gdy dostępne miejsca nie odpowiadają szczególnej sytuacji osoby ubiegającej się o azyl, na przykład z powodów zdrowotnych lub związanych z niepełnosprawnością.

Pytanie prejudycjalne do TSUE

W odniesieniu do przepisów umożliwiających odmowę pomocy materialnej osobom posiadającym już ochronę w innym państwie Unii Europejskiej Trybunał Konstytucyjny zdecydował się skierować pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Ostateczne rozstrzygnięcie w tej części sprawy będzie więc zależało od przyszłej odpowiedzi TSUE.