Likwidacja premii Renolution budzi obawy pracodawców i związków zawodowych w Brukseli

Brukselscy partnerzy społeczni alarmują w sprawie planowanej likwidacji premii na renowację budynków. Po wcześniejszych reakcjach FGTB i Embuild Bruxelles głos zabrała teraz cała reprezentacja pracodawców oraz związków zawodowych regionu. Brupartners – rada gospodarczo-społeczna Regionu Stołecznego Brukseli – opublikowała opinię przygotowaną z własnej inicjatywy. Choć partnerzy społeczni przyjmują do wiadomości zamiar nowego rządu brukselskiego, by zastąpić obecny system bezpośrednich premii rozwiązaniem opartym głównie na preferencyjnych lub nieoprocentowanych pożyczkach, wyrażają wyraźne zaniepokojenie skutkami takiej reformy.

Przypominają przy tym wyniki badań pokazujących pogorszenie sytuacji w branży. Według tych danych 70 procent przedsiębiorstw sektora renowacji odnotowało spadek aktywności, a ponad połowa firm ma problemy z płynnością finansową. Zdaniem partnerów społecznych sytuacja ta jest w dużej mierze konsekwencją nagłego zawieszenia premii Renolution od 1 stycznia 2025 r.

Obawy o dostępność renowacji dla najuboższych

Sekretarz stanu ds. klimatu, środowiska i renowacji miejskiej Ans Persoons (Vooruit) potwierdziła kierunek obrany przez rząd regionalny. W odpowiedzi Brupartners ostrzega, że likwidacja premii może stworzyć poważny problem z dostępnością renowacji dla najuboższych mieszkańców regionu.

Według partnerów społecznych wiele gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, a także organizacji non-profit, nie posiada zdolności do spłacania pożyczek – nawet jeśli byłyby one całkowicie nieoprocentowane.

Skala problemu pozostaje ogromna. W 2024 r. aż 28,2 procent gospodarstw domowych w Brukseli znajdowało się w sytuacji ubóstwa energetycznego. Jednocześnie około 200 000 mieszkań uznawanych jest za tzw. energetyczne sita, czyli budynki o bardzo słabej efektywności energetycznej.

Ryzyko dla celów klimatycznych i funduszy europejskich

Budynki odpowiadają za około 60 procent emisji gazów cieplarnianych w Regionie Stołecznym Brukseli. Niespełnienie obowiązkowych norm efektywności energetycznej PEB – poziomu E do 2033 r. oraz C+ do 2043 r. – mogłoby skutkować sankcjami wobec właścicieli nieruchomości, a także narazić Region na unijne kary finansowe.

Partnerzy społeczni zwracają uwagę również na możliwe konsekwencje finansowe na poziomie europejskim. Poprzednia wersja społecznego planu klimatycznego dla Brukseli przewidywała prefinansowanie części premii renowacyjnych, aby gospodarstwa domowe o najniższych dochodach mogły dysponować środkami potrzebnymi do rozpoczęcia prac.

Zdaniem Brupartners likwidacja premii oznaczałaby automatyczne zniknięcie tego mechanizmu prefinansowania i mogłaby zagrozić dostępowi do środków z europejskiego Społecznego Funduszu Klimatycznego. Bruksela liczy na otrzymanie z tego funduszu 232 milionów euro w latach 2027-2032, jednak jednym z warunków jest komplementarność regionalnych działań wobec już istniejących systemów wsparcia. Według Brupartners usunięcie obecnych premii utrudniłoby wykazanie takiej zgodności.

W samym rządzie brukselskim nadal nie osiągnięto porozumienia w sprawie społecznego planu klimatycznego. Obecnie jego przedstawienie zapowiadane jest na 15 czerwca.

Partnerzy społeczni chcą utrzymania części premii

Zdaniem Brupartners przynajmniej część systemu premii powinna zostać zachowana – przede wszystkim dla najuboższych grup mieszkańców, czyli pierwszych pięciu decyli dochodowych, oraz dla stowarzyszeń non-profit (ASBL). Według partnerów społecznych dla tych podmiotów premie stanowią wręcz warunek konieczny realizacji prac renowacyjnych.

W przypadku bardziej zamożnych gospodarstw domowych pożyczki mogłyby natomiast zapewnić wystarczającą płynność finansową, pod warunkiem że koszty spłaty byłyby rekompensowane przez oszczędności wynikające z niższego zużycia energii.

Ecolo chce ustawowego zagwarantowania premii

W odpowiedzi na pytanie deputowanego Kalvina Soiresse’a sekretarz stanu Ans Persoons przyznała, że nowy system wsparcia nie będzie gotowy przed styczniem 2027 r. Polityk Ecolo uważa jednak, że nawet ten termin może okazać się zbyt optymistyczny, biorąc pod uwagę konieczność przeprowadzenia projektu przez rząd i parlament oraz ryzyko ewentualnych odwołań.

Wraz z kilkoma innymi deputowanymi Soiresse złożył projekt zmian w brukselskim Kodeksie powietrza, klimatu i gospodarowania energią (Cobrace). Projekt zakłada prawne zagwarantowanie istnienia bezpośredniej pomocy finansowej w formie premii oraz innych instrumentów wsparcia, takich jak pożyczki o obniżonym lub zerowym oprocentowaniu, mechanizmy prefinansowania czy rozwiązania oparte na finansowaniu przez inwestorów publicznych i prywatnych.

Ecolo argumentuje, że między Regionem a mieszkańcami istnieje swego rodzaju „moralna umowa”. Skoro władze nakładają obowiązki związane z poprawą efektywności energetycznej – obowiązkowe świadectwa PEB, likwidację mieszkań o klasie energetycznej F i G do 2033 r. oraz głęboką dekarbonizację do 2048 r. – powinny jednocześnie zapewnić odpowiedni poziom wsparcia publicznego, pozwalający zagwarantować społeczną akceptację i techniczną wykonalność tych zmian.