Kryzys migracyjny w Ceucie opanowany – ale sytuacja tysięcy nieletnich bez opieki wciąż pozostaje nierozwiązana

Kryzys migracyjny w hiszpańskiej Ceucie został w dużej mierze opanowany, jednak Komisja Europejska nadal nie zajmuje wyraźnego stanowiska w sprawie małoletnich bez opieki, którzy pozostali na miejscu. Dzieje się tak mimo obowiązujących od czerwca 2026 r. przepisów dotyczących ich ochrony, zapisanych w unijnym rozporządzeniu powrotowym. Organizacja Save the Children ostrzega przed poważnym kryzysem w zakresie ochrony dzieci, a według danych podmiotów działających na miejscu bez dachu nad głową pozostaje około 4 000 nieletnich.

Komisja odsyła pytania do Hiszpanii

Od początku kryzysu, czyli od nieformalnej wideokonferencji unijnych ministrów spraw wewnętrznych i migracji z 4 sierpnia, Komisja Europejska niemal nie odnosiła się do sytuacji tej grupy. Pytania dotyczące liczby małoletnich oraz sposobu postępowania z nimi kierowała do władz hiszpańskich.

„Z informacji przekazanych przez władze hiszpańskie wynika, że nielegalne przemieszczanie się dalej, do Hiszpanii kontynentalnej i Europy, zostało jak dotąd skutecznie powstrzymane” – przekazał portalowi The Brussels Times rzecznik Komisji, dodając, że oczekiwaniem jest odesłanie wszystkich osób przebywających w Ceucie nielegalnie.

Zdecydowana większość migrantów, którzy dotarli do Ceuty, została już zawrócona do Maroka. Dane dotyczące liczby małoletnich bez opieki, czyli osób poniżej 18. roku życia, które nadal przebywają na miejscu, pozostają jednak rozbieżne.

Save the Children: 4 000 dzieci bez dachu nad głową

W ubiegłym tygodniu hiszpański oddział organizacji Save the Children ostrzegł przed poważnym zagrożeniem dla systemu ochrony dzieci w Ceucie.

Według organizacji, na podstawie rejestrów prowadzonych przez podmioty społeczne i lokalne działające na miejscu, około 4 000 dzieci pozostaje bez dachu nad głową oraz bez odpowiedniego dostępu do schronienia i środków ochrony. Przy takiej liczbie małoletni bez opieki stanowią większość osób przebywających w Ceucie nielegalnie.

Nowy pakt migracyjny bez jasnych odpowiedzi

Zapytana o zasady obowiązujące przy przyjmowaniu i odsyłaniu małoletnich bez opieki, Komisja odpowiedziała, że państwa członkowskie są związane unijną dyrektywą powrotową oraz unijnym rozporządzeniem powrotowym. Nie wyjaśniła jednak szczegółowo, jak przepisy te powinny być stosowane.

Podczas czwartkowej konferencji prasowej rzecznik ponownie stwierdził, że od czasu nieformalnego spotkania Komisja jasno oczekuje odesłania wszystkich osób przebywających w Ceucie nielegalnie, nie wyłączając przy tym wprost małoletnich. Dodał jednocześnie, że Unia oczekuje od wszystkich państw członkowskich pełnego wdrażania prawa unijnego.

Pakt o migracji i azylu, obejmujący rozporządzenie powrotowe, wszedł w życie 12 czerwca 2026 r. i od tego dnia wszystkie państwa członkowskie mają obowiązek go stosować. Komisja przedstawia go jako kompleksowe ramy polityki migracyjnej i azylowej, obejmujące silną ochronę granic zewnętrznych, sprawiedliwe i stanowcze zasady azylowe oraz równowagę między solidarnością a odpowiedzialnością. Jednocześnie przyznaje, że państwa członkowskie będą jeszcze przez kolejne miesiące dostosowywać i dopracowywać nowe procedury, przy stałym wsparciu Komisji oraz agencji unijnych.

Zabezpieczenia dla małoletnich bez opieki

Nowe przepisy mają przyspieszyć i usprawnić procedury powrotowe, jednak małoletni bez opieki nadal korzystają ze szczególnej ochrony.

„Tak jak w poprzedniej unijnej dyrektywie powrotowej, są oni wyłączeni z przyspieszonych procedur azylowych i powrotowych” – wyjaśnia portalowi The Brussels Times profesor prawa Lena Riedel z Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w Wiedniu.

Jak podkreśla ekspertka, nowe rozporządzenie nie pozostawia luk, które państwa członkowskie mogłyby wykorzystywać według własnego uznania. „Hiszpania nie może odsyłać małoletnich – byłoby to sprzeczne z prawem międzynarodowym, unijnym i krajowym. Nadrzędną zasadą jest uwzględnianie najlepszego interesu dzieci i osób małoletnich. Mają one szczególną ochronę na gruncie wszystkich obowiązujących przepisów” – zaznacza.

Konwencja genewska z 1951 r. definiuje uchodźcę według tego samego standardu niezależnie od wieku – jako osobę mającą uzasadnioną obawę przed prześladowaniem. Konwencja ONZ o prawach dziecka z 1989 r. wprowadziła natomiast zasadę najlepszego interesu dziecka. Z prawnego punktu widzenia uniemożliwia ona państwom dokonywanie natychmiastowych zawróceń bez wcześniejszego przeprowadzenia indywidualnej oceny sytuacji.

Nowe unijne rozporządzenie powrotowe ponownie podkreśla tę zasadę. Zgodnie z jego artykułem 18 najlepszy interes dziecka ma być kwestią pierwszorzędną przy stosowaniu przepisów. Małoletnim automatycznie przysługuje również bezpłatna pomoc prawna i reprezentacja. Nie mogą być odsyłani do tzw. hubów powrotowych w państwach trzecich, a zatrzymanie może być stosowane wobec nich wyłącznie jako środek ostateczny.

Jak wyjaśnia Riedel, są to wspólne standardy obowiązujące w całej Unii Europejskiej. Oznacza to, że władze hiszpańskie muszą rozpoznać szczególną sytuację małoletnich bez opieki i przenieść ich z Ceuty, gdzie ośrodki są przepełnione, do Hiszpanii kontynentalnej, gdzie dostępne są zasoby pozwalające zapewnić im opiekę oraz przeprowadzić indywidualną ocenę każdego przypadku.

Zaginione dzieci i śmiertelne szlaki

Zdaniem prawniczki Komisja niechętnie wypowiada się o ochronie małoletnich bez opieki, ponieważ część państw członkowskich powoli wdraża nowy pakt albo wręcz go ignoruje. Taka sytuacja ma jednak poważne konsekwencje.

Według projektu Missing Migrants Project prowadzonego przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji ONZ (IOM) od 2014 r. podczas migracji zginęło ponad 85 000 osób. Najbardziej śmiercionośny pozostaje szlak środkowośródziemnomorski, na którym od 2014 r. życie straciło około 26 000 osób. IOM udokumentowała ponadto 3 700 przypadków dzieci, które zginęły lub zaginęły na całym świecie.

W aktualizacji opublikowanej w 2025 r. Biuro Analiz Parlamentu Europejskiego (EPRS) podało, że w latach 2018-2020 w całej Europie zgłoszono zaginięcie ponad 18 000 dzieci migrantów i uchodźców. Istnieją obawy, że wiele z nich mogło paść ofiarą wykorzystywania seksualnego lub pracy przymusowej. Parlament Europejski wielokrotnie wskazywał na konieczność zajęcia się tym problemem.