Bureau du Plan przedstawia 260 propozycji oszczędności – eksperci wskazują, jak uzdrowić finanse państwa

Na zlecenie ministra budżetu Bureau du Plan (Federalne Biuro Planowania) zwróciło się do innych instytucji oraz do około dwudziestu profesorów z prośbą o przygotowanie propozycji, które mogłyby pomóc w uzdrowieniu finansów federalnych przed pracami nad budżetem na 2027 r. Zadanie okazało się wyjątkowo trudne, przede wszystkim ze względu na bardzo krótki czas przeznaczony na jego wykonanie.

Negocjacje budżetowe zapowiadają się na długie i skomplikowane. Choć wszyscy rozmówcy z koalicji Arizona zgadzają się, że konieczny będzie kolejny wysiłek – mowa o 6,7 mld euro – to nie ma zgody co do sposobu osiągnięcia tego celu. Według kilku źródeł federalnych termin 21 lipca, o którym wcześniej mówiono jako o możliwym punkcie odniesienia, coraz mniej przypomina realną datę przełomu.

Federalny minister budżetu Vincent Van Peteghem (CD&V) postanowił więc poszukać inspiracji poza kręgiem politycznym i zwrócić się do ekspertów o wskazanie środków, które pozwoliłyby Belgii wrócić do ram unijnych reguł budżetowych przed końcem kadencji. W połowie kwietnia powierzył to zadanie Bureau du Plan. Federalne Biuro Planowania zwróciło się następnie do wielu podmiotów, między innymi do Narodowego Banku Belgii (BNB), Centralnej Rady Gospodarczej, Federalnego Centrum Wiedzy o Opiece Zdrowotnej, Wyższej Rady Finansów, a także do ponad dwudziestu profesorów uniwersyteckich.

We wtorek rano komisarz ds. planowania Baudouin Regout przedstawił raport, który dzień wcześniej trafił do zleceniodawcy. Dokument zawiera blisko 260 środków, w większości niewycenionych i opisanych dość ogólnie. Trzeba od razu zaznaczyć, że efekt całego przedsięwzięcia rozczarowuje. Jak przyznał komisarz, powodem był zbyt krótki termin wyznaczony przez ministra, który nie pozwolił Bureau du Plan uruchomić własnych modeli, a części instytucji – uzgodnić wspólnego stanowiska. Dotyczy to między innymi Centralnej Rady Gospodarczej, czyli najważniejszego organu dialogu społecznego, który potrzebowałby więcej czasu, aby spróbować pogodzić stanowiska związków zawodowych i pracodawców.

Mimo tych ograniczeń przesłanie raportu jest dość czytelne, choć sam dokument jest krótki i liczy mniej niż 30 stron. Tym razem nie da się uniknąć konkretnych wyborów, a te mogą wywołać poważne napięcia.

Mniej niż czterdzieści wycenionych środków

Skala wymaganego wysiłku będzie duża. Jak bardzo? W marcu Komitet Monitorujący, skupiający najwyższych przedstawicieli administracji federalnej i zabezpieczenia społecznego, szacował, że przy niezmienionej polityce odchylenie na poziomie federalnym sięgnie 4,9 mld euro w perspektywie 2029 r. Było to jednak jeszcze przed wojną w Iranie. Przedłużający się konflikt odbije się na wynikach gospodarczych kraju, a tym samym również na finansach publicznych. Niezbędna korekta będzie więc większa.

Warto przy tym przypomnieć, że chodzi jedynie o dostosowanie się do unijnych reguł. Deficyt tzw. Entité 1 nadal pozostałby wysoki i przekraczałby 4 procent PKB. Innymi słowy, w kolejnej kadencji konieczne będą następne, bardzo poważne wysiłki.

Komisarz ds. planowania przypomniał, że rosnące koszty obsługi odsetek od długu wyraźnie obciążają prognozy deficytu na najbliższe lata. Dlatego konieczne jest szybkie zatrzymanie wzrostu długu publicznego. Środki budżetowe polegające na ograniczeniu wydatków albo zwiększeniu wpływów musiałyby przynieść efekty szybko i na dużą skalę, czyli obejmować znaczące kwoty. Wśród blisko 260 propozycji zawartych w arkuszu dołączonym do raportu trzeba więc szukać rozwiązań o największej wadze budżetowej. I właśnie w tym miejscu widać granice całego przedsięwzięcia. Wyceniono mniej niż czterdzieści środków, a i tak jest to jedynie część propozycji zgłoszonych przez ugrupowania polityczne w programach wyborczych z 2024 r.

Koniec ulg podatkowych i podatek od majątku

Jeśli jednak trzeba wskazać rozwiązania o największym ciężarze finansowym, część z nich może wywołać zimny pot nawet u najbardziej odważnych polityków. Wśród propozycji pojawia się między innymi globalizacja dochodów z pracy i kapitału, która oznaczałaby wyższe opodatkowanie dochodów z majątku i mogłaby przynieść 6,4 mld euro. Wymieniany jest także podatek od majątku, z potencjalnym wpływem do 11 mld euro, oraz stopniowe znoszenie ulg podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, obejmujących między innymi samochody służbowe, ekobony i bony żywieniowe. Wartość tego ostatniego rozwiązania szacowana jest na 4,5 mld euro. Na liście znalazło się również powiązanie normy wzrostu wydatków na opiekę zdrowotną ze wzrostem gospodarczym, co miałoby przynieść 4,5 mld euro oszczędności, a także gruntowne uporządkowanie dotacji dla przedsiębiorstw. Ta ostatnia propozycja nie została w raporcie wyceniona, ale mogłaby oznaczać znaczące kwoty, biorąc pod uwagę łączną pulę 25 mld euro wskazywaną przez BNB. Możliwa byłaby też całościowa sprzedaż “rodowych sreber” za 10-15 mld euro, obejmująca między innymi Belfius, BNP, Proximus i inne aktywa, choć byłoby to działanie jednorazowe.

Problem polega na tym, że większość wycenionych środków w obecnej formie praktycznie nie ma szans na przyjęcie przez koalicję Arizona, ponieważ nie ma wokół nich politycznej zgody. Pozostałe 221 propozycji, ze względu na brak wyceny, pozostaje na tym etapie czysto teoretycznych. Jak zasugerowano, Bureau du Plan nie miało wystarczająco dużo czasu, aby w narzuconym terminie przygotować bardziej pogłębioną analizę. Całe przedsięwzięcie mogło jednak przynieść jedną korzyść: być może naruszyło kilka budżetowych tabu.