Senat robi pierwszy krok w kierunku własnej likwidacji – komisja zatwierdziła zmianę artykułu 195 Konstytucji

Komisja Spraw Instytucjonalnych belgijskiego Senatu zatwierdziła w poniedziałek wieczorem rewizję artykułu 195 Konstytucji, który określa procedurę jej zmiany. Decyzja ta otwiera drogę do przeprowadzenia niezbędnych zmian konstytucyjnych jeszcze w trakcie obecnej kadencji parlamentu, co jest kluczowe dla planowanego zniesienia Senatu. Warto przypomnieć, że w czerwcu ubiegłego roku rząd federalny osiągnął porozumienie dotyczące likwidacji izby wyższej – obecne głosowanie stanowi pierwszy realny etap wdrażania tego planu.

Dlaczego konieczna jest zmiana artykułu 195

Od lat wiele ugrupowań politycznych opowiada się za zniesieniem Senatu, uznając go za instytucję o ograniczonej użyteczności, której likwidacja pozwoliłaby zmniejszyć wydatki publiczne. Problem polega jednak na tym, że usunięcie Senatu wymaga zmiany wielu przepisów konstytucyjnych. Zgodnie z obowiązującą procedurą najpierw sporządza się listę artykułów przeznaczonych do rewizji, a ich zmiana może nastąpić dopiero w kolejnej kadencji parlamentu. Tymczasem w poprzedniej kadencji nie uwzględniono wszystkich przepisów dotyczących Senatu, co w standardowych warunkach uniemożliwiłoby jego likwidację obecnie. Rozwiązaniem jest właśnie modyfikacja artykułu 195, który reguluje sam tryb zmiany Konstytucji.

Szerokie poparcie dla rewizji

Za zmianą głosowały wszystkie partie tworzące koalicję rządzącą – N-VA, CD&V, Vooruit, MR i Les Engagés – a także część opozycji: Anders, Ecolo-Groen oraz Vlaams Belang. Przeciwko opowiedziały się PS oraz Lieza Scholzen, niemieckojęzyczna parlamentarzystka związana z MR. Partia PVDA wstrzymała się od głosu. Układ głosów wskazuje, że projekt ma duże szanse na przyjęcie wymaganą większością dwóch trzecich również podczas głosowania plenarnego Senatu, zaplanowanego na najbliższy piątek.

Przepis przejściowy i precedens z 2012 roku

Jak wyjaśnia Aube Wirtgen, profesor prawa konstytucyjnego na Vrije Universiteit Brussel (VUB), zmiana artykułu 195 polega na wprowadzeniu przepisu przejściowego, który umożliwia tymczasowe odstępstwo od standardowej procedury zmiany Konstytucji. Dzięki temu możliwe będzie przeprowadzenie wszystkich zmian dotyczących Senatu w ramach jednej kadencji parlamentu. Podobne rozwiązanie zastosowano już w 2012 r. przy okazji szóstej reformy państwa. Wówczas podkreślano jego wyjątkowy charakter, jednak obecna sytuacja pokazuje, że stało się ono istotnym precedensem.

Przed Senatem jeszcze kolejne etapy

Poniedziałkowe głosowanie stanowi dopiero początek całej procedury. Do faktycznego zniesienia Senatu konieczne będzie uzyskanie większości dwóch trzecich głosów zarówno w Izbie Reprezentantów, jak i w samym Senacie. Równolegle trzeba będzie opracować nowe rozwiązania instytucjonalne, które przejmą dotychczasową rolę Senatu jako forum reprezentacji wspólnot i regionów na poziomie federalnym.

Spór o reprezentację mniejszości niemieckojęzycznej

Już w ubiegłym miesiącu prace komisji zostały opóźnione z powodu napięć wewnątrz koalicji. Partia MR zgłaszała wątpliwości dotyczące przyszłej reprezentacji mniejszości niemieckojęzycznej. W Senacie, którego skład tworzą przedstawiciele parlamentów wspólnotowych, reprezentacja ta jest obecnie zagwarantowana, czego nie można powiedzieć o Izbie Reprezentantów. Premier Bart De Wever (N-VA) zapewnił w poniedziałek podczas obrad komisji, że traktuje te obawy bardzo poważnie. Zwracając się po niemiecku, podkreślił, że możliwe jest znalezienie rozwiązania dla każdego problemu i że chce, aby nastąpiło to jeszcze przed zakończeniem całego procesu.