Rząd koalicji Arizona zapowiedział przesunięcie obciążeń podatkowych między energią elektryczną a gazem ziemnym – tzw. tax shift. Plan zakłada obniżenie akcyzy na prąd i jednoczesne podwyższenie akcyzy na gaz. Celem jest zwiększenie konkurencyjności elektrycznych systemów grzewczych, takich jak pompy ciepła, wobec tradycyjnych kotłów gazowych, co ma sprzyjać dekarbonizacji. Tymczasem część mieszkańców Belgii zauważyła, że w pierwszym kwartale 2026 r. taryfa socjalna na energię elektryczną wzrosła. Pozorna sprzeczność wynika z faktu, że taryfy socjalne ustalane są w oparciu o ceny rynkowe, a nie o wysokość akcyzy.
Jak w praktyce ma działać tax shift?
Zapowiedziane zmiany znalazły się w ustawie programowej, którą rząd federalny planuje przedłożyć parlamentowi. Zgodnie z harmonogramem akcyza na energię elektryczną będzie stopniowo obniżana – z 47,48 euro za MWh do 39 euro za MWh w 2029 r. W tym samym czasie akcyza na gaz ziemny ma wzrosnąć z 8,23 euro za MWh do 13,60 euro za MWh do końca obecnej kadencji. Warto przypomnieć, że już w 2023 r. stawka VAT na prąd i gaz dla gospodarstw domowych została na stałe obniżona z 21 do 6 procent. Pierwszy etap zmian akcyzy ma wejść w życie w kwietniu bieżącego roku.
Jak wyliczył dziennik L’Echo, przeciętne gospodarstwo domowe ogrzewające się gazem – zużywające rocznie 3 500 kWh energii elektrycznej oraz 17 000 kWh gazu – zyska około 42 euro rocznie dzięki niższej akcyzie na prąd. Jednocześnie jednak wyższa akcyza na gaz oznacza dodatkowy koszt rzędu 78 euro w skali roku.
Kto ma prawo do taryfy socjalnej?
Status klienta chronionego, który uprawnia do korzystania z taryfy socjalnej, przyznawany jest automatycznie, bez konieczności składania wniosku, określonym grupom świadczeniobiorców. Obejmuje on m.in. osoby otrzymujące wsparcie z ośrodków pomocy społecznej CPAS/OCMW, beneficjentów świadczeń z federalnej Dyrekcji ds. Osób z Niepełnosprawnościami, seniorów korzystających z regionalnego dodatku opiekuńczego, osoby pobierające gwarancję dochodów dla osób starszych (Grapa), rodziny otrzymujące podwyższony zasiłek rodzinny na dziecko z niepełnosprawnością, a także najemców mieszkań socjalnych, w których ogrzewanie zależy od wspólnej instalacji zarządzanej przez regionalną spółkę mieszkaniową. W sumie z preferencyjnej taryfy korzysta w Belgii ponad 500 000 gospodarstw domowych.
Dlaczego taryfa socjalna na prąd wzrosła?
Taryfa socjalna ustalana jest co kwartał przez Komisję Regulacji Energii Elektrycznej i Gazu (Creg). Regulator opiera się na najniższej cenie energii oferowanej przez dostawców komercyjnych – takich jak Engie, Luminus czy Eneco – w miesiącu poprzedzającym dany kwartał. W praktyce oznacza to, że taryfa socjalna podąża za zmianami cen na rynku hurtowym i może zarówno spadać, jak i rosnąć.
W pierwszym kwartale 2026 r. taryfa socjalna na energię elektryczną wynosi 24,795 centa za kWh, podczas gdy w ostatnim kwartale 2025 r. było to 22,773 centa za kWh – różnica jest więc odczuwalna. Jednocześnie taryfa socjalna na gaz nieznacznie się obniżyła – z 4,745 do 4,514 centa za kWh.
Wzrosty taryfy socjalnej podlegają jednak ograniczeniom. W przypadku energii elektrycznej nowa stawka nie może być wyższa o więcej niż 10 procent w stosunku do poprzedniego kwartału ani przekroczyć średniej z czterech wcześniejszych kwartałów o więcej niż 20 procent. Dla gazu limity wynoszą odpowiednio 15 i 25 procent. Jak podkreśla Creg, mechanizm ten pozwala łagodzić skutki podwyżek i w czasie kryzysu energetycznego skutecznie chronił najbardziej wrażliwe gospodarstwa domowe. W tamtym okresie ówczesny rząd rozszerzył prawo do taryfy socjalnej na dodatkowe około 500 000 osób posiadających status BIM – czyli osób o niskich dochodach uprawnionych do wyższych refundacji kosztów opieki zdrowotnej i innych świadczeń. Rozszerzenie to wygasło w czerwcu 2023 r. Obecny rząd zapowiada reformę systemu, rozważając wprowadzenie ryczałtu uzależnionego od dochodu, jednak szczegóły nie zostały jeszcze przedstawione.
Tax shift korzystny dla klientów chronionych
Planowane przesunięcie akcyzy obejmie również taryfę socjalną – i w tym przypadku efekt ma być szczególnie odczuwalny. Obniżka akcyzy na prąd przełoży się dla beneficjentów taryfy socjalnej na oszczędność rzędu 84 euro rocznie, czyli wyraźnie większą niż w przypadku pozostałych odbiorców. Z kolei wzrost akcyzy na gaz dla tej grupy ma być ograniczony i wyniesie około 24 euro rocznie. Ostateczny bilans zmian wypada więc korzystnie dla gospodarstw domowych objętych taryfą socjalną.
