18-letni podejrzany o przygotowanie zamachu studiuje bezpieczeństwo i obronność w Antwerpii

18-letni A.E.J., najmłodszy z podejrzanych o przygotowanie zamachu na premiera Barta De Wevera, jest uczniem szóstej klasy kierunku Obrona i Bezpieczeństwo w szkole Sint-Norbertus w Antwerpii. Materiał wybuchowy znaleziony w czwartek podczas przeszukania jego domu młody mężczyzna tłumaczył zainteresowaniami związanymi z profilem swojej edukacji. Sprawa rzuca nowe światło na kwestie dotyczące nauczania w dziedzinach związanych z bezpieczeństwem oraz nadzoru nad uczniami studiującymi wrażliwe technicznie przedmioty.

Według informacji redakcji, E.J. nie był wcześniej postrzegany jako uczeń sprawiający problemy czy wykazujący niepokojące zachowania. „To coś, co wydarzyło się w jego życiu prywatnym, szkoła nie ma z tym nic wspólnego” – wyjaśnia dyrektorka placówki, Candide Behets. „W czwartek odwiedził nas inspektor policji, który poprosił o informacje dotyczące tego ucznia. Zostały przekazane, ale nie przeprowadzano żadnych kontroli w szkole.”

Wyjaśnienia podejrzanego i stanowisko szkoły

E.J. zeznał, że znaleziony w jego domu materiał wybuchowy wiąże się z tematyką jego kierunku studiów. Dyrektorka szkoły odniosła się do tego jednoznacznie: „Materiały wybuchowe pojawiają się w programie nauczania, ale w jego przypadku temat ten jeszcze nie był realizowany. Wiedza przekazywana w tym zakresie jest bardzo ogólna i nie pozwala na samodzielne konstruowanie ładunków. Takie informacje można dużo łatwiej znaleźć w internecie niż w podręcznikach szkolnych.”

Szkoła podkreśla tym samym różnicę między nauczaniem teoretycznym a praktycznym wykorzystaniem wiedzy. Jednocześnie zwraca uwagę na szerszy problem – dostępność szczegółowych instrukcji dotyczących niebezpiecznych materiałów w sieci, co pozostaje wyzwaniem wykraczającym poza ramy edukacji.

Komunikacja z rodzicami i uczniami

W piątek rano szkoła wysłała komunikat do rodziców i uczniów. „Wszyscy mamy tyle samo pytań. Informacje, które posiadamy, pochodzą z mediów. Współpracujemy z policją i sędzią śledczym, ale od wczoraj nie otrzymaliśmy żadnych nowych zapytań” – poinformowała dyrektorka.

Sytuacja stawia szkołę w trudnym położeniu – musi współpracować ze służbami, nie naruszając jednocześnie prywatności uczniów i zaufania społeczności szkolnej.

Drugi podejrzany studentem cyberbezpieczeństwa

Jak ustalono, drugi z podejrzanych – 23-letni A.B. – również studiuje kierunek związany z bezpieczeństwem: Cyberbezpieczeństwo w AP Hogeschool w Antwerpii. „Śledztwo jest w toku, nie możemy się wypowiadać” – brzmi stanowisko uczelni.

Fakt, że obaj podejrzani pobierali naukę w dziedzinach dotyczących bezpieczeństwa, rodzi pytania o granice odpowiedzialności edukacyjnej i ewentualne ryzyko nadużycia zdobytej wiedzy. Czy wiedza zdobyta w szkołach mogła zostać wykorzystana w celach przestępczych? Czy instytucje edukacyjne dysponują wystarczającymi mechanizmami, by wychwytywać niepokojące sygnały wśród swoich uczniów?

Edukacja bezpieczeństwa – między nauką a ryzykiem

Programy związane z bezpieczeństwem i obronnością mają na celu kształcenie przyszłych specjalistów w dziedzinach strategicznych dla państwa. Jednak ich elementy – dotyczące np. chemii, technologii czy informatyki – mogą w teorii zostać wykorzystane w sposób niezgodny z prawem.

Szkoły muszą zatem znaleźć równowagę między przekazywaniem wiedzy a kontrolą jej zastosowania. W grę wchodzą nie tylko kwestie programowe, ale też etyczne – czy i jak monitorować dojrzałość emocjonalną uczniów mających dostęp do wiedzy o charakterze „dual use”, czyli o potencjalnym podwójnym zastosowaniu.

Internet jako źródło ryzyka

Jak podkreśla dyrektorka szkoły, w internecie dostępnych jest znacznie więcej szczegółowych informacji na temat materiałów wybuchowych niż w programach nauczania. To problem, z którym zmagają się nie tylko szkoły, ale i organy państwowe.

Choć część krajów próbuje penalizować publikowanie i przeglądanie materiałów o charakterze terrorystycznym, w praktyce kontrola internetu jest ograniczona. Globalny charakter sieci sprawia, że usuwanie treści niebezpiecznych jest często niemożliwe, a ich blokowanie – łatwe do obejścia.

Radykalizacja poza szkołą

Według dostępnych informacji, 18-latek nie wykazywał wcześniej oznak radykalizacji. Wskazuje to, że proces ten – jeśli miał miejsce – prawdopodobnie odbywał się poza szkołą, w przestrzeni prywatnej lub online.

Współczesne procesy radykalizacji często przebiegają w internecie – przez fora, grupy dyskusyjne i media społecznościowe. Ich wykrycie przez nauczycieli czy wychowawców, którzy obserwują uczniów głównie w kontekście edukacyjnym, jest wyjątkowo trudne.

Wczesne wykrywanie zagrożeń

Sprawa może skłonić do ponownego przemyślenia systemów wczesnego ostrzegania w instytucjach edukacyjnych. W niektórych krajach wprowadzono szkolenia dla nauczycieli z rozpoznawania oznak radykalizacji, a także procedury anonimowego zgłaszania niepokojących zachowań.

Tego rodzaju środki rodzą jednak poważne dylematy etyczne: jak uniknąć stygmatyzacji uczniów i fałszywych oskarżeń, zachowując jednocześnie czujność wobec realnych zagrożeń?

Cyberbezpieczeństwo jako pole ryzyka

Drugi z podejrzanych, student cyberbezpieczeństwa, uczy się w dziedzinie, która sama w sobie niesie potencjał nadużyć. Wiedza o systemach bezpieczeństwa informatycznego może być wykorzystywana zarówno w celach ochronnych, jak i ofensywnych. Dlatego programy kształcenia w tym obszarze coraz częściej obejmują komponent etyczny – uświadamiający odpowiedzialność zawodową i prawną specjalistów IT.

Reakcja uczelni i możliwe konsekwencje

Zarówno szkoła średnia, jak i uczelnia wyższa znajdują się teraz w centrum uwagi opinii publicznej. Choć nie ponoszą odpowiedzialności za działania swoich uczniów poza murami szkoły, muszą liczyć się z konsekwencjami wizerunkowymi i ewentualnymi kontrolami ze strony władz edukacyjnych.

Możliwe, że w dłuższej perspektywie przypadek ten doprowadzi do zmian w sposobie rekrutacji uczniów na kierunki związane z bezpieczeństwem oraz wprowadzenia obowiązkowych zajęć z etyki zawodowej i obywatelskiej.

Wnioski

Fakt, że obaj podejrzani o przygotowanie zamachu studiowali kierunki związane z bezpieczeństwem, budzi zrozumiały niepokój, ale nie powinien prowadzić do uogólnień. Tysiące belgijskich uczniów i studentów każdego roku wybiera podobne kierunki, a zdecydowana większość z nich kontynuuje naukę w sposób odpowiedzialny i konstruktywny.

Wyzwanie dla instytucji polega na tym, by chronić otwartość edukacyjną i jednocześnie wprowadzać mechanizmy pozwalające wcześnie reagować na potencjalne zagrożenia.

Dla belgijskiego społeczeństwa – w tym dla polskiej społeczności mieszkającej w kraju – sprawa stanowi przypomnienie, że zagrożenie radykalizacją może dotyczyć każdego środowiska, również tego, które z pozoru wydaje się odporne. Skuteczna reakcja służb pokazuje jednak, że system bezpieczeństwa w Belgii jest zdolny do szybkiego i skutecznego działania.