Zwolniony za książkę o handlu dziełami sztuki – urzędnik wrócił do pracy, ale nie do swojej dziedziny

Jeden z nielicznych belgijskich specjalistów zajmujących się zwalczaniem nielegalnego obrotu dziełami sztuki został niesłusznie ukarany przez federalne ministerstwo gospodarki SPF/FOD Economie i zwolniony dyscyplinarnie. Tego lata przywrócono go do służby, jednak skierowano do zupełnie innego departamentu. Sprawę, którą wcześniej opisywał tygodnik Paris Match, przypomina dziennik Le Soir.

Belgia jako europejski węzeł nielegalnego obrotu

Belgia nie wyróżnia się skutecznością w walce z nielegalnym handlem dziełami sztuki, choć regularnie wskazywana jest jako jeden z europejskich węzłów tego rodzaju działalności przestępczej. W 2015 r. rozwiązano sekcję ds. sztuki i antyków federalnej policji sądowej, a jej zadania rozdzielono pomiędzy poszczególne jednostki policji sądowej w kraju.

Obecnie na szczeblu krajowym handlem dobrami kultury zajmuje się w praktyce wyłącznie dyrekcja generalna inspekcji gospodarczej działająca w strukturach SPF/FOD Economie, i to w ramach walki z praniem pieniędzy. To właśnie ta inspekcja, po trwającym dwa lata postępowaniu dyscyplinarnym, pozbawiła się jednego ze swoich najlepszych funkcjonariuszy.

Książka, która wstrząsnęła rynkiem sztuki

W sierpniu 2024 r. wydawnictwo Racine opublikowało książkę „Les secrets du marché de l’art en Belgique – Enquête sur les escroqueries, les fraudes et les pillages”, która wywołała poruszenie w środowisku nieuczciwych antykwariuszy i handlarzy dziełami sztuki.

Autor, ukrywający się pod pseudonimem Bernard Staessens i wyraźnie bardzo dobrze poinformowany, pod płaszczykiem fikcji literackiej opisał serię oszustw związanych z rynkiem sztuki, którymi zajmowała się między innymi inspekcja gospodarcza. Nie wskazał przy tym konkretnych osób ani miejsc. Jego wiedza okazała się na tyle precyzyjna, że niespełna dziesięć dni później doniesienia z sali sądowej potwierdziły jeden z wątków przedstawionych w książce.

Przedmowa autorstwa sędziego Michela Claise’a nie pozostawiała wątpliwości, że za pseudonimem kryje się jeden z najlepszych specjalistów od zwalczania nielegalnego obrotu dobrami kultury. Urzędnika klasy A2 natychmiast rozpoznali przełożeni, tym bardziej że – chcąc dochować tajemnicy służbowej – co najmniej dwukrotnie przekazał im tekst do przeczytania.

Zawieszenie i zwolnienie dyscyplinarne

Mimo to w październiku 2024 r. urzędnik został zawieszony w obowiązkach, a na początku stycznia 2025 r. komitet dyrekcyjny SPF/FOD Economie zaproponował jego zwolnienie dyscyplinarne.

Funkcjonariusz odwołał się do izby odwoławczej ds. dyscyplinarnych urzędników francuskojęzycznych. W kwietniu 2025 r. instytucja ta w całości przyznała mu rację, uznając, że żaden z przedstawionych zarzutów nie znajduje uzasadnienia. Minister gospodarki David Clarinval (MR) nie zastosował się jednak do tej opinii i w czerwcu zwolnił urzędnika dyscyplinarnie. Informację o tej decyzji opublikowano w Moniteur belge 31 lipca 2025 r.

Była to dotkliwa kara dla osoby, której do emerytury pozostawało pięć lat i której oceny okresowe aż siedmiokrotnie określano jako wyjątkowe.

Rada Stanu wstrzymuje decyzję

Urzędnikowi pozostało odwołanie do Rady Stanu (Conseil d’État / Raad van State), która wydała orzeczenie 29 października 2025 r. Sąd uznał, że przełożeni wiedzieli o powstawaniu książki, czytali jej tekst, zgłaszali sugestie i w sposób dorozumiany zaakceptowali publikację.

Zdaniem Rady Stanu zgoda ta mogła być błędem, ale nie może stanowić podstawy do ukarania funkcjonariusza, który w dobrej wierze uznał, że wystarczająco zakamuflował opisane w książce fakty, aby nie naruszyć obowiązku poufności. Rada Stanu nakazała więc wstrzymanie wykonania dekretu królewskiego dotyczącego zwolnienia dyscyplinarnego.

Powrót do pracy, ale poza swoją specjalizacją

5 lipca 2026 r. minister David Clarinval podpisał dekret królewski wycofujący zwolnienie dyscyplinarne. Urzędnik został przywrócony do służby, ale skierowano go do innego departamentu. Jego wiedza i doświadczenie w zwalczaniu nielegalnego handlu dziełami sztuki pozostają więc niewykorzystane.