Ruth Lasters nową Poetką Belgii – wolność słowa w centrum jej twórczości

Pochodząca z Antwerpii Ruth Lasters objęła funkcję Poetki Belgii (Dichter van België), wcześniej znaną jako Poeta Ojczyzny (Dichter des Vaderlands). W trakcie dwuletniej kadencji zamierza podejmować trudne tematy społeczne, a wolność słowa uczynić głównym motywem swojej twórczości. Zastąpiła francuskojęzyczną poetkę Lisette Lombé. Lasters była wcześniej poetką miejską Antwerpii, jednak zrezygnowała z tej funkcji po odrzuceniu jednego z jej krytycznych wierszy.

Pełna swoboda twórcza jako warunek

Lasters zaznacza, że przyjęcie nowej roli uzależniła od zagwarantowania pełnej niezależności artystycznej. „Otrzymałam pełną carte blanche – inaczej nie zdecydowałabym się na tę funkcję” – podkreśla, nawiązując do wcześniejszych doświadczeń w Antwerpii. Choć chce koncentrować się na przyszłości, zapowiada powrót do kontrowersyjnego utworu „Losgeld”, który został odrzucony przez miejskie władze. Wiersz dotyczył nierówności w systemie edukacji – tematu bliskiego poetce, która pracuje jako nauczycielka.

„W systemie edukacji właściwie nic się nie zmieniło” – ocenia Lasters. „Dwunastolatków nadal dzieli się na grupy A i B. Sytuacja wręcz się pogorszyła. Istnieje nawet coś w rodzaju roku przejściowego, tzw. «opstroom», który sugeruje przejście z czegoś gorszego do lepszego. To tylko pogłębia stygmatyzację.”

Poezja jako narzędzie dialogu społecznego

W ramach swojej kadencji poetka planuje współpracę z młodzieżą ze szkół zawodowych i technicznych oraz prowadzenie poetyckiego dialogu z innymi twórcami na tematy społeczne. Jako Poetka Belgii przygotuje co najmniej 12 wierszy, które zostaną przetłumaczone na dwa pozostałe języki urzędowe kraju.

„Chcę pełnić rolę łącznika” – mówi Lasters. „Belgia to złożony kraj, ale chcę podkreślać to, co nas łączy. Istnieje granica językowa, jednak wszyscy jesteśmy ludźmi i w gruncie rzeczy pragniemy tego samego – miłości, bezpieczeństwa i uznania.”

Poetka zapowiada także aktywne uczestnictwo w debacie publicznej, podejmując tematy takie jak uprzedzenia po obu stronach granicy językowej czy prawa społeczności LGBTQ+.

Wolność słowa jak mięsień do ćwiczenia

Wolność wypowiedzi ma być centralnym motywem jej działalności. „Wolność słowa trzeba ćwiczyć jak mięsień. Te trudne tematy są jak ciężarki – wymagają odwagi, ale są konieczne. Jeśli przestaniemy je podejmować, staniemy się bezbronni wobec autorytaryzmu. Możecie na mnie liczyć w tym treningu” – mówi Lasters.

Zapytana o znaczenie poezji, odpowiada bez wahania: „Sztuka, literatura i poezja mogą wpływać na rzeczywistość. Artysta ma prawo mówić to, co myśli, i bronić swoich przekonań. Na szczęście w Belgii wciąż mamy wolność słowa – oby tak pozostało.”

Lasters podkreśla również znaczenie humoru w swojej twórczości. „Humor pozwala mówić o trudnych sprawach w łagodniejszy sposób. Lubię bawić się językiem. Gdy nie rozśmieszę uczniów w klasie – przestają mnie słuchać.”

Pierwszy wiersz inspirowany Magritte’em

Humor pojawia się już w jej pierwszym wierszu w nowej roli. Inspiracją był przycisk do papieru z reprodukcją obrazu René Magritte’a „La trahison des images”, przedstawiającego fajkę z podpisem „Ceci n’est pas une pipe”. „Jeśli odwrócisz obrazek, zobaczysz znak zapytania” – tłumaczy poetka. Utwór napisany jest w kilku językach i zawiera żartobliwe odniesienie do premiera Barta De Wevera.

Siódma w historii

Funkcja Poetki Belgii, przemianowana z dawnej nazwy Poeta Ojczyzny, jest inicjatywą organizacji literackich z całego kraju i ma charakter międzyjęzykowej wymiany kulturowej. Ruth Lasters jest siódmą osobą pełniącą tę rolę. Przed nią funkcję tę sprawowali niderlandzkojęzyczni poeci Charles Ducal, Els Moors i Mustafa Kör oraz francuskojęzyczni Laurence Vielle, Carl Norac i Lisette Lombé.

Wielokrotnie nagradzana twórczyni

Ruth Lasters (ur. 1979) jest autorką zarówno poezji, jak i prozy. Jej debiutancka powieść „Poolijs” została w 2007 r. uhonorowana flamandzką Nagrodą Debiutancką. W 2019 r. ukazała się jej czwarta powieść „VIN”, opowiadająca o młodej nauczycielce próbującej odnaleźć się w wymagającym środowisku szkolnym. Tomik „Vouwplannen” zdobył nagrodę Het Liegend Konijn w 2009 r., a zbiór „Lichtmeters” przyniósł autorce prestiżową nagrodę Hermana De Conincka. Jej najnowszy tom nosi tytuł „Tijgerbrood”. W 2023 r. Lasters została również laureatką Arkprijs voor het Vrije Woord – wyróżnienia za zaangażowanie w obronę wolności słowa.