Budżet na kulturę w Federacji Walonia–Bruksela: wzrost czy cięcia? Rzeczywistość okazuje się bardziej złożona

Sektor kulturalny we Wspólnocie Francuskiej Belgii stoi przed trudnymi wyborami finansowymi. Choć oficjalny budżet na 2026 r. wykazuje wzrost, w praktyce dostępne środki nie nadążają za inflacją, a zapowiadane działania oszczędnościowe już teraz odczuwają zarówno instytucje, jak i twórcy.

Debata o finansowaniu kultury w Federacji Walonia–Bruksela (FWB) nabrała tempa po przedstawieniu 10 października głównych założeń polityki budżetowej na kolejny rok. Zgodnie z zapowiedziami każdy sektor, także kultura, ma wnieść swój wkład w wysiłek porządkowania finansów publicznych. W praktyce oznacza to zamrożenie waloryzacji dotacji w 2026 r., dwuletnie moratorium na przyznawanie nowych uznań dla podmiotów kulturalnych oraz ograniczenie jednorazowych form wsparcia.

Lista działań oszczędnościowych jest jednak szersza. Planowane jest zakończenie działalności Médiathèque nouvelle do połowy 2026 r., przesunięcie w czasie rozwoju programu PECA (Ścieżka Edukacji Kulturalnej i Artystycznej) oraz kolejna redukcja dotacji dla Wallonie-Bruxelles International – instytucji odpowiedzialnej za promocję frankofońskiej kultury za granicą. Łącznie sektor ma zaoszczędzić co najmniej 12,9 mln euro tylko w 2026 r.

Minister powołuje się na raport Trybunału Obrachunkowego

Podczas posiedzenia komisji kultury parlamentu FWB 2 grudnia minister kultury Elisabeth Degryse z partii Les Engagés przedstawiła argumenty mające świadczyć o tym, że rząd nie zaniedbuje sektora. Odwołała się do raportu Trybunału Obrachunkowego, który wskazuje, że środki w dziale 20 budżetu – obejmującym główne wydatki na kulturę – faktycznie rosną. Kredyty zobowiązaniowe zwiększają się z 228,7 mln euro w budżecie początkowym na 2025 r. do 267,2 mln euro w projekcie na 2026 r., a kredyty płatnicze wzrastają z 362,6 do 367,5 mln euro.

Minister podkreśliła: „Zadbaliśmy o zachowanie tego, co najważniejsze, a kultura jest sprawą najwyższej wagi”.

Wzrost nie nadąża za inflacją

Szczegółowa analiza pokazuje jednak, że deklarowany wzrost budżetu nie przekracza 1,7 proc., podczas gdy prognozowana inflacja na 2025 r. wynosi około 2,5 proc. W ujęciu realnym oznacza to spadek siły nabywczej dostępnych środków.

Dodatkowo zapowiedziane w październiku ograniczenia dotacji jednorazowych mają formalnie wejść w życie w 2029 r., ale już teraz widoczne są przesunięcia środków. W sektorze „Język, literatura i książka” około 250 tys. euro przeniesiono z puli wsparcia doraźnego na pokrycie zwaloryzowanych dotacji wieloletnich dla około sześćdziesięciu podmiotów działających w ramach umów ramowych.

Cięcia, oszczędności czy niewydane środki?

Kolejny element sporu dotyczy samego nazewnictwa. Trybunał Obrachunkowy w swojej opinii określił moratorium na przyznawanie nowych uznań raczej jako „niewydatkowanie środków” niż klasyczną oszczędność. Minister Degryse wykorzystuje tę interpretację, wskazując, że ograniczenia opierają się przede wszystkim na braku możliwości finansowania nowych inicjatyw, a nie na odbieraniu już przyznanych środków.

Sytuacja sektora kulturalnego w Federacji Walonia–Bruksela pozostaje zatem niejednoznaczna. Z jednej strony nominalne kwoty rosną, z drugiej – realna wartość wsparcia maleje, a coraz więcej instytucji i programów staje przed koniecznością reorganizacji lub likwidacji. Jak podkreślają komentatorzy, ostateczna ocena zależy od szczegółów interpretacji.