Belgijskie groty kryją ślady kanibalizmu sprzed 45 tys. lat

Nowe analizy DNA przeprowadzone przez Królewski Belgijski Instytut Nauk Przyrodniczych (KBIN) rzucają światło na mroczny epizod prehistorii na terenie dzisiejszej Belgii. Szczątki odkryte w grotach Goyet koło Namur wskazują, że między 45 000 a 41 000 lat temu doszło tam do aktów kanibalizmu wymierzonych w kobiety i dzieci neandertalskie. Odkrycie to może świadczyć o świadomie realizowanej strategii terytorialnej w czasie nasilających się konfliktów między neandertalczykami a homo sapiens.

Historia odkryć w grotach Goyet

Groty Goyet w pobliżu Namur to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych związanych z neandertalczykami w północnej Europie. Od XIX wieku odkrywane są tam liczne szczątki prehistoryczne, dostarczające cennych informacji o życiu i śmierci tych populacji.

Już w 2016 roku badacze ustalili, że w grotach doszło do aktów kanibalizmu. Patrick Semal, kustosz kolekcji antropologicznych KBIN, wyjaśnia, że około jedna trzecia odnalezionych kości – głównie z kończyn dolnych – nosiła wyraźne ślady obróbki: nacięcia, rysy cięcia i okrągłe uszkodzenia wskazujące na rozłupywanie kości, podobne do tych obserwowanych na kościach zwierząt. Sugeruje to, że ludzkie szczątki poddawane były tej samej obróbce co zwierzęce, co wskazuje na kanibalizm o charakterze pokarmowym.

Rewelacje płynące z analiz genetycznych

Najnowsze badania DNA umożliwiły dokładną identyfikację ofiar. Ustalono, że wśród szczątków znajdują się kości czterech kobiet niespokrewnionych w linii matczynej. Obok nich znaleziono szczątki dwóch chłopców: jednego, który zmarł tuż po urodzeniu, oraz drugiego w wieku od 6,5 do 12,5 lat.

Zaskakujące jest ustalenie, że te osoby nie pochodziły z lokalnej populacji. Genetyka wykazała, że zostały przywiezione z innych terenów. Wyklucza to przypadkowy akt przemocy i wskazuje na celowe, zaplanowane działanie, które nadaje całemu wydarzeniu nowy, bardziej złożony kontekst.

Kontekst historyczny i hipotezy dotyczące sprawców

Datowanie szczątków umiejscawia te dramatyczne wydarzenia w okresie, gdy populacje neandertalczyków były w fazie zaniku, a znaczenie homo sapiens rosło. W tym czasie obie grupy coraz częściej stykały się ze sobą – nierzadko w atmosferze napięć i rywalizacji.

Naukowcy analizują tę sytuację w odniesieniu do zachowań obserwowanych współcześnie u szympansów. W grupowych konfliktach między nimi zdarza się eliminacja członków sąsiednich populacji, zwłaszcza młodych, co ma na celu strategiczne osłabienie rywali i obronę własnego terytorium.

Pytanie o tożsamość sprawców

Choć w teorii sprawcami mogli być również przedstawiciele homo sapiens, badacze skłaniają się ku hipotezie, że za ataki odpowiadały rywalizujące grupy neandertalczyków.

Jednym z argumentów jest sposób wykorzystania części kości jako narzędzi do ostrzenia kamiennych przyrządów – praktyka typowa dla neandertalczyków, rzadziej spotykana u wczesnych homo sapiens. To pośredni, ale znaczący dowód wspierający tę interpretację.

Szerszy obraz przemocy międzygrupowej w prehistorii

Odkrycia z Goyet wpisują się w rosnącą liczbę dowodów na to, że przemoc między grupami nie była wyjątkiem, lecz elementem strategii przetrwania w późnym paleolicie. Coraz więcej stanowisk archeologicznych pokazuje, że rywalizacja o terytorium i zasoby mogła przybierać brutalne formy.

Jeżeli wybiórcze ataki na kobiety i dzieci były działaniem celowym, mogły stanowić próbę długofalowego osłabienia konkurencyjnej grupy poprzez ograniczenie jej możliwości reprodukcyjnych i wychowania kolejnego pokolenia.

Badania z Goyet ilustrują, jak metody genetyczne pozwalają przejść od analizy śladów na kościach do bardziej szczegółowego, osobowego opisu wydarzeń sprzed dziesiątek tysięcy lat. Dla belgijskiej archeologii to przełom, a same groty Goyet zyskują jeszcze większe znaczenie jako miejsce dokumentujące złożoność zachowań neandertalczyków i ich międzygrupowych konfliktów w ostatnich stuleciach ich istnienia w Europie.