Rada Stanu podważa decyzje w sprawie zamrożonych rosyjskich aktywów – „Analizujemy możliwe konsekwencje”

Sposób, w jaki Belgia w ostatnich latach rozpatrywała setki wniosków o odblokowanie zamrożonych rosyjskich aktywów o wartości miliardów euro, został zakwestionowany przez Radę Stanu. Jak informują De Tijd i L’Echo, najwyższy belgijski sąd administracyjny uchylił odmowę odblokowania środków rosyjskiego BCS Bank, uznając, że Administracji Skarbu nie przekazano tych uprawnień w prawidłowy sposób. Orzeczenie może mieć znaczenie dla setek podobnych decyzji, a ministerstwo finansów analizuje jego możliwe konsekwencje.

Zbyt szerokie uprawnienia urzędu

Niekorzystne dla państwa rozstrzygnięcie zapadło w piątek w postępowaniu wszczętym przez BCS Bank w sprawie aktywów zamrożonych w brukselskiej instytucji rozliczeniowo-depozytowej Euroclear. Większość z około 200 miliardów euro zamrożonych rosyjskich aktywów znajdujących się w Europie jest przechowywana właśnie w Euroclear.

Podobnie jak w setkach innych przypadków, Administracja Skarbu, będąca częścią federalnego ministerstwa finansów SPF/FOD Finances, odrzuciła wniosek rosyjskiego banku o odblokowanie środków. Rada Stanu uznała jednak, że przekazanie administratorowi generalnemu Administracji Skarbu kompetencji wynikających z rozporządzenia ministerialnego z 13 grudnia 2023 r. zostało określone zbyt szeroko i niewystarczająco precyzyjnie. Samo rozporządzenie rzeczywiście przekazywało te uprawnienia administratorowi generalnemu Administracji Skarbu.

Zdaniem Rady Stanu zakres przekazanych kompetencji decyzyjnych nie został wystarczająco jasno ograniczony. W rezultacie odmowa dotycząca aktywów BCS Bank została uchylona. Według De Tijd orzeczenie stawia również pod znakiem zapytania podstawę prawną decyzji podejmowanych przez Administrację Skarbu w innych sprawach osób prywatnych i firm próbujących odzyskać zamrożone w Belgii aktywa. Sam wyrok dotyczy jednak bezpośrednio BCS Bank, a inne decyzje mogą być narażone na podobne zakwestionowanie.

Orzeczenie nie oznacza, że rosyjskie aktywa zostaną automatycznie odblokowane. Przede wszystkim powoduje niepewność co do dalszego postępowania w takich sprawach. „Analizujemy orzeczenie i jego możliwe konsekwencje. Po zakończeniu tej analizy będziemy mogli przekazać więcej informacji” – przekazała Ilse Coopman, rzeczniczka ministra finansów Jana Jambona (N-VA).

Przez rosyjski odpowiednik Euroclear

BCS Bank skierował sprawę do Rady Stanu w październiku 2024 r. W lipcu 2026 r. bank sam został wpisany na unijną listę sankcyjną, jednak wcześniej kwestionował pośrednie zamrożenie swoich aktywów w Euroclear w Brukseli. Było ono konsekwencją sankcji nałożonych na rosyjski National Settlement Depository (NSD), centralny depozyt papierów wartościowych, który znajduje się na unijnej liście sankcyjnej od czerwca 2022 r.

Po objęciu NSD sankcjami zamrożono papiery wartościowe warte dziesiątki miliardów euro, przechowywane przez rosyjskie instytucje finansowe korzystające z tej infrastruktury. Klienci tych instytucji w wielu przypadkach sami nie są objęci sankcjami, jednak ich aktywa od lat pozostają zamrożone w Belgii. Doprowadziło to do złożenia setek wniosków o odblokowanie środków.

Gdy wnioskodawcy odwoływali się od odmów do Rady Stanu, Administracja Skarbu często stosowała ten sam mechanizm prawny, aby uniknąć rozstrzygnięcia sprawy co do meritum. Wycofywała własną decyzję odmowną, wskutek czego postępowanie przed Radą Stanu stawało się bezprzedmiotowe. Mechanizm ten był już wcześniej opisywany przez belgijskie media.

Delikatny moment

W przypadku BCS Bank sytuacja wyglądała jednak inaczej, ponieważ zakwestionowano samo rozporządzenie ministerialne, na podstawie którego Administracja Skarbu otrzymała swoje uprawnienia. Zgodnie z unijnymi zasadami Belgia musiała wskazać właściwy organ uprawniony do rozpatrywania wniosków o odblokowanie aktywów po spełnieniu określonych warunków. Kompetencję tę powierzono ministrowi finansów, który następnie rozporządzeniem z 13 grudnia 2023 r. przekazał ją administratorowi generalnemu Administracji Skarbu.

Rada Stanu uznała, że takie przekazanie kompetencji było zbyt szerokie i niedostatecznie precyzyjnie określone. Według sądu administrator generalny otrzymał znaczną swobodę podejmowania decyzji w sprawach dotyczących m.in. prawa własności, bez wystarczająco jasno określonych ram wykonywania tych uprawnień.

Orzeczenie zapadło w czasie, gdy na szczeblu europejskim ponownie dyskutuje się o przyszłości rosyjskich aktywów przechowywanych w Euroclear i możliwości ich wykorzystania w związku z finansowaniem Ukrainy. Belgia pozostaje jednym z kluczowych państw w tej debacie ze względu na skalę środków znajdujących się w brukselskiej instytucji.