Tramwaj w Liège będzie kosztować 1,3 miliarda euro – Trybunał Obrachunkowy wytyka poważne uchybienia

Tymczasowy całkowity koszt tramwaju w Liège wynosi 1,3 miliarda euro – podał w czwartek Trybunał Obrachunkowy. Instytucja przeanalizowała całe przedsięwzięcie, od decyzji o budowie po realizację projektu w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. Audyt wykazał liczne słabości zarówno w zarządzaniu inwestycją, jak i w przestrzeganiu przepisów dotyczących zamówień publicznych.

Decyzje podjęte bez wystarczającej analizy

Program tramwajowy w Liège został uruchomiony przez władze Walonii w grudniu 2008 r. Już na etapie koncepcji wybór środka transportu i przebiegu trasy zapadł, jak ocenia Trybunał w swoim raporcie, „przy niewystarczającym poziomie refleksji”.

Pierwotnie wybór tramwaju opierał się na odrębnym projekcie, bez analizy reorganizacji istniejącej sieci autobusowej i bez namysłu nad wykonalnością techniczną oraz środkami finansowymi. Jeśli chodzi o trasę, rząd ani przy uruchamianiu projektu, ani później nie uzasadnił konieczności budowy tramwaju w kontekście potrzeb na odcinkach przedłużeń – czytamy w dokumencie. Planowane przedłużenia ostatecznie porzucono w 2024 r.

W kwestii finansowania Walonia zdecydowała się na partnerstwo publiczno-prywatne. Jak zaznacza Trybunał, decyzji tej nie poprzedziła analiza kosztów i korzyści, która pozwoliłaby ocenić, czy wybrane rozwiązanie zapewnia najlepsze wykorzystanie środków publicznych.

Osiem lat opóźnienia i nieprawidłowości w zamówieniach

Instytucja wskazuje ponadto na „brak odbioru tymczasowego robót wykraczających poza konfigurację, częściowo funkcjonujący system rejestracji zgłoszeń oraz ograniczanie lub niestosowanie kar” przy wydawaniu certyfikatu dostępności, co nastąpiło ze znacznym opóźnieniem wobec pierwotnego harmonogramu. Uruchomienie tramwaju planowano początkowo na czerwiec 2017 r., a ostatecznie doszło do niego dopiero w kwietniu 2025 r.

W tym kontekście, jak podkreśla Trybunał, „zamówienia na pomoc techniczną oraz na zapewnienie zastępcy kierownika projektu i kierowników budowy również były zmieniane, niekiedy w sposób nieprawidłowy”. Instytucja dodaje, że w momencie zamknięcia audytu część stwierdzonych niezgodności wciąż nie została usunięta.

Rachunek na 1,3 miliarda euro

Trybunał zwraca również uwagę na „poważne ryzyko dla stabilności finansowej spółki Tram’Ardent, jeśli nie usunie ona nieprawidłowości uniemożliwiających jej osiągnięcie wymaganych wyników”.

Koszt programu tramwajowego oszacowano na co najmniej 263,1 miliona euro według stanu na 31 grudnia 2025 r., natomiast przyszłe koszty do 2052 r. mają wynieść co najmniej 990,5 miliona euro bez VAT. Łącznie daje to tymczasowy całkowity koszt na poziomie około 1,3 miliarda euro. Wyliczenie ma jednak swoje ograniczenia – Trybunał zaznacza, że do tej kwoty trzeba będzie doliczyć koszty związane z toczącymi się sporami prawnymi.

Zalecenia na przyszłość

W zakresie zarządzania instytucja wskazuje, że „nadzór rozpoczęto zbyt późno i zakończono przedwcześnie. Zlecenie zarządzania projektem na zewnątrz przyniosło koszty i ryzyko konfliktu interesów. Odpowiedzialne organy były informowane sporadycznie”. Trybunał zwraca też uwagę na spóźnioną, słabo ustrukturyzowaną i nieaktualizowaną ocenę ryzyka projektu.

Wśród propozycji poprawy Trybunał Obrachunkowy zaleca wzmocnienie fazy koncepcyjnej walońskich projektów infrastrukturalnych i włączenie do niej właściwych podmiotów publicznych, stworzenie podstawy prawnej regulującej partnerstwa publiczno-prywatne, przyjęcie realistycznego podejścia do terminów realizacji robót, rygorystyczny nadzór finansowy nad wykonywaniem zamówień publicznych, a także wprowadzenie ciągłego nadzoru, sformalizowanego raportowania oraz kultury zarządzania ryzykiem.