Bruksela zaostrza walkę z oszustwami w systemie bonów usługowych – nieprawidłowości w co piątej kontrolowanej firmie

Region Brukseli zamierza wzmocnić nadzór nad systemem bonów usługowych (titres-services/dienstencheques), który stanowi jedną z najważniejszych pozycji w regionalnym budżecie. Powodem są powtarzające się nadużycia. 1 września rozpocznie działalność specjalna grupa robocza odpowiedzialna za wykrywanie oszustw i skuteczniejsze egzekwowanie kar. O planach informuje dziennik L’Echo, powołując się na własne ustalenia oraz niepokojące dane Regionalnej Inspekcji Pracy (IRE), która od lat ostrzega przed skalą wyłudzeń.

Duża pozycja w budżecie regionu

Bony usługowe są jednym z głównych obciążeń budżetu Regionu Brukseli. W 2026 r. początkowo przeznaczono na ten cel 304,5 miliona euro. W systemie pracuje 27 000 pomocy domowych, w tym 21 000 mieszkańców Brukseli. Jak podkreśla gabinet brukselskiego ministra ds. zatrudnienia i gospodarki Laurenta Hubleta z Les Engagés, jest to jeden z najważniejszych sektorów zatrudnienia w regionie.

Nowa grupa robocza od września

Pierwsze posiedzenie nowej grupy roboczej zaplanowano na 1 września. W jej pracach uczestniczyć będą gabinety ministrów gospodarki i finansów oraz brukselskie administracje: podatkowa Bruxelles Fiscalité i odpowiedzialna za gospodarkę oraz zatrudnienie Bruxelles Économie et Emploi.

System bonów usługowych, wprowadzony w 2004 r., jest formą dotowanej płatności. Pozwala osobom prywatnym, ale nie przedsiębiorstwom, opłacać akredytowane firmy wykonujące prace domowe. Jego pierwotnym celem było ograniczenie pracy na czarno w sektorze domowego sprzątania, w którym dochodziło również do działalności przestępczej. Z czasem system zaczął jednak stwarzać możliwości innych nadużyć, które występują do dziś.

„Musimy zadbać o to, by wykryte mechanizmy oszustw były karane szybko i zdecydowanie, ponieważ nie możemy pozwolić, aby ten system nie był w pełni skuteczny” – powiedział minister w ubiegłym tygodniu podczas posiedzenia komisji.

Sztuczna inteligencja w wykrywaniu nadużyć

Grupa ma zajmować się wykrywaniem oszustw, prowadzeniem działań inspekcyjnych, odzyskiwaniem nałożonych kar oraz cyfryzacją systemu. W planach jest także wykorzystanie sztucznej inteligencji do identyfikowania nietypowych schematów mogących świadczyć o nieprawidłowościach – wyjaśnia gabinet ministra. Regularne spotkania robocze odbywają się również z firmą Pluxee, dawniej Sodexo, która emituje bony usługowe w Brukseli.

Propozycje reform na stole

Administracja opracowała kilka możliwych zmian, jednak żadna decyzja jeszcze nie zapadła. Rozważane jest ograniczenie liczby bonów dostępnych dla jednej osoby w ciągu roku, rozszerzenie zakazów dotyczących wykonywania pracy, zastosowanie sztucznej inteligencji do wykrywania schematów wyłudzeń oraz zmniejszenie regionalnej dopłaty, aby oszustwa stały się mniej opłacalne. Wśród propozycji znalazły się również surowsze kontrole i warunki akredytacji wyspecjalizowanych firm, a także podniesienie ceny bonu do 25 euro przy jednoczesnym zwiększeniu ulgi podatkowej.

„Jeśli chodzi o konkretne rozwiązania reformujące system, nic nie zostało jeszcze przesądzone. Rozmowy nadal trwają” – zaznacza gabinet ministra Hubleta.

Jak powstaje oszustwo

Użytkownicy kupują pierwszych 300 bonów po 11,40 euro za sztukę, a kolejnych 200 po 14 euro. Roczny limit wynosi 500 bonów na osobę. Jedna godzina pracy pomocy domowej jest opłacana jednym bonem. Na tej podstawie pracownik otrzymuje od zatrudniającej go akredytowanej firmy wynagrodzenie w wysokości 15 euro brutto za godzinę. Region pokrywa aż 63 procent całkowitego kosztu, zwracając za każdy bon 30,52 euro.

Ostatecznie pracownik otrzymuje 12,89 euro netto, natomiast zatrudniająca go firma zachowuje po opodatkowaniu 8,26 euro z jednego bonu. W przypadku fikcyjnie zgłoszonej usługi oszuści mogą więc uzyskać ponad 21 euro przy wkładzie wynoszącym zaledwie 11,40 euro.

Rekordowe kwoty odzyskane w 2025 r.

Regionalna Inspekcja Pracy od lat ostrzega przed ryzykiem oszustw. „Mimo licznych zalet systemu oszustwa wciąż są w nim obecne. W prowadzonych sprawach odnotowujemy przypadki fikcyjnych pracowników, a nawet fikcyjnych firm, nieautoryzowanej działalności czy reprezentowania użytkowników” – wskazała IRE w swoim ostatnim raporcie rocznym.

Inspekcja wykrywa kolejne oszustwa prowadzone na dużą skalę. Polegają one między innymi na ukrywaniu fikcyjnych usług w przedsiębiorstwach, które rzeczywiście świadczą pomoc domową, aby wypełnić grafiki prawdziwych pracowników. Stwierdzane są również przypadki posługiwania się fikcyjnymi pracownikami.

W 2025 r. windykacją objęto 212 spraw dotyczących bonów usługowych, prowadzonych przez IRE na łączną kwotę 1,847 miliona euro. Był to rekordowy wynik, który tłumaczono między innymi zatrudnieniem dwóch inspektorów specjalizujących się w oszustwach związanych z tym systemem. W tym samym roku inspekcja skontrolowała 151 firm i w 30 z nich stwierdziła naruszenia. Nieprawidłowości dotyczyły łącznie ponad 70 000 bonów usługowych. Z systemu wykluczono także 214 użytkowników dopuszczających się oszustw – na okres od roku do trzech lat. Według szacunków IRE przyniosło to wspólnocie oszczędności w wysokości około trzech milionów euro.

W 2025 r. w Brukseli kupiono blisko 17 milionów bonów usługowych.