Oceny okresowe dla sędziów i prokuratorów – projekt minister Verlinden dopuszcza zwolnienie za niedostateczne wyniki

Czy sędziowie i prokuratorzy powinni podlegać metodom zarządzania znanym z sektora prywatnego, włącznie z możliwością zwolnienia po kilku słabych ocenach z rzędu? Właśnie w tym kierunku zmierza wstępny projekt ustawy przygotowany przez minister sprawiedliwości Annelies Verlinden (CD&V), który w piątek ma trafić pod obrady Rady Ministrów. Dwie kolejne roczne oceny niedostateczne mogłyby prowadzić do zwolnienia sędziego lub prokuratora z powodu niezdolności do wykonywania zawodu.

Pytanie, czy sędzia albo szef jednostki sądowej powinien być traktowany jak każdy inny pracownik, którego można zwolnić w przypadku powtarzających się negatywnych ocen, od lat budzi opór w środowisku wymiaru sprawiedliwości. Tym razem temat ma ponownie pojawić się na stole rządu.

Minister Verlinden przygotowuje się do przedstawienia wstępnego projektu ustawy, który ma rozwiązać jeden z dawnych problemów belgijskiego wymiaru sprawiedliwości – ocenę pracy jego przedstawicieli. To kwestia, na której potykały się już kolejne kadencje parlamentu. W 2024 r. ówczesny minister sprawiedliwości Koen Geens, również z CD&V, musiał pogodzić się z porażką własnego projektu, zablokowanego przez zorganizowany sprzeciw środowiska sędziowskiego.

Dwie niedostateczne oceny i ryzyko zwolnienia

Koen Geens, którego relacje z sędziami i prokuratorami bywały napięte, chciał utworzyć odrębną prokuraturę dyscyplinarną oraz umożliwić każdemu obywatelowi skierowanie przedstawiciela wymiaru sprawiedliwości przed sąd dyscyplinarny. Te propozycje, budzące obawy magistratury, nie są już rozważane. Projekt minister Verlinden przejmuje jednak część założeń wcześniejszego tekstu, którego celem była poprawa jakości postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów orzekających i prokuratorów.

Zgodnie z nowymi przepisami dwie kolejne roczne oceny zakończone wynikiem niedostatecznym mogłyby prowadzić nawet do zwolnienia z powodu niezdolności do wykonywania zawodu. Obecne prawo takiej możliwości nie przewiduje. Decyzję w tej sprawie będzie można zaskarżyć do sądu ds. oceny i dyscypliny. Po pierwszej ocenie uznanej za niedostateczną sędzia lub prokurator będzie musiał przejść ścieżkę wsparcia trwającą od 12 do 18 miesięcy.

Regularne oceny także dla szefów jednostek

Wstępny projekt przewiduje również regularne rozmowy oceniające dla wszystkich szefów jednostek sądowych (chefs de corps). Miałyby być one prowadzone przez Najwyższą Radę Sprawiedliwości CSJ/HRJ, a ich celem byłoby sprawdzanie realizacji planów zarządczych poszczególnych jednostek. Dotychczas szefowie jednostek byli powoływani na pięcioletnie kadencje.

Krok ku autonomii zarządczej sądów

Tekst, który ma trafić pod obrady Rady Ministrów, stanowi wstęp do zapowiadanego zajęcia się kwestią autonomii zarządczej sądów i trybunałów. Ta zasadnicza reforma, dyskutowana od ponad dekady, była bliska finalizacji w poprzedniej kadencji, lecz ostatecznie upadła w 2024 r. Jej celem jest doprowadzenie do sytuacji, w której sądy będą samodzielnie zarządzać własnymi budżetami – takie rozwiązanie zapisano w umowie koalicyjnej. Reforma polityki dyscyplinarnej w wymiarze sprawiedliwości była jednym z warunków jej wprowadzenia.