Rząd federalny chce ułatwić instalację bankomatów w sklepach – plan ma poprawić dostęp do gotówki

Rząd federalny planuje złagodzenie przepisów, aby umożliwić sprzedawcom instalowanie i samodzielne zaopatrywanie bankomatów w swoich sklepach. Celem tej zmiany jest wzmocnienie sieci wypłat gotówki, która w różnych częściach Belgii pozostaje nierównomiernie rozwinięta. Choć liczba bankomatów przekracza cele określone w protokole z 2023 r., wciąż istnieją gminy bez dostępu do takiego urządzenia, a we Flandrii dostępność dodatkowo się pogorszyła.

Zgodnie z zapisami umowy koalicyjnej rząd przeanalizował realizację porozumienia zawartego w 2023 r. z federacją sektora finansowego Febelfin, którego celem było zapewnienie dostępności gotówki. Z raportu ukończonego w marcu wynika, że pod koniec 2025 r. w Belgii funkcjonowało 4 090 bankomatów w 2 490 lokalizacjach, co oznacza przekroczenie założeń o 121 punktów i 29 urządzeń.

Luki w sieci i pogorszenie dostępności we Flandrii

Mimo spełnienia ogólnych celów nadal występują braki. W trzech gminach – Estinnes, Wasseiges oraz Mont-Saint-Guibert – nie zapewniono ani jednego bankomatu, mimo takiego obowiązku. Dodatkowo w pięciu prowincjach flamandzkich pogorszyła się dostępność urządzeń pod względem odległości. Największy spadek odnotowano w Limburgii – o 5,6 procent w porównaniu z 2021 r.

Problemy dotyczą również Brukseli, która nie spełnia wymogu przepustowości. Zgodnie z protokołem w strefach miejskich powinien przypadać co najmniej jeden bankomat na 2 500 mieszkańców. Aby osiągnąć ten poziom, w Regionie Stołecznym Brukseli potrzeba jeszcze 44 urządzeń.

W zakresie możliwości wpłat sytuacja jest lepsza – 87 procent mieszkańców Belgii ma dostęp do bankomatu umożliwiającego wpłatę gotówki w promieniu 5 km. Jeśli chodzi o dostępność dla osób z ograniczoną mobilnością, 76 procent urządzeń spełnia wymagania, 8 procent jest częściowo dostępnych lub niedostępnych, a dla 16 procent brak danych.

Spadek płatności gotówkowych

Pomimo działań na rzecz utrzymania sieci bankomatów, znaczenie gotówki w płatnościach systematycznie maleje. W 2020 r. odpowiadała ona za 58 procent transakcji, w 2022 r. za 45 procent, a w 2024 r. już tylko za 39 procent.

Belgia znajduje się obecnie na czwartym miejscu w strefie euro pod względem najmniejszego wykorzystania gotówki – po Holandii, Finlandii i Luksemburgu. Jednocześnie 60 procent ankietowanych uważa możliwość płacenia gotówką za ważną lub bardzo ważną.

Bankomaty w sklepach – kluczowy element nowego planu

Na podstawie raportu ministrowie David Clarinval (MR), Jan Jambon (N-VA), Bernard Quintin (MR), Vanessa Matz (Les Engagés) oraz Rob Beenders (Vooruit) opracowali plan działań obejmujący siedem środków do wdrożenia w latach 2026-2027.

Najważniejszym elementem jest umożliwienie sprzedawcom instalowania w sklepach specjalnych bankomatów, które mogliby samodzielnie zasilać gotówką. Choć formalnie jest to już możliwe, w praktyce rozwiązanie niemal nie funkcjonuje. Wynika to z przepisów dotyczących bezpieczeństwa prywatnego, które traktują uzupełnianie bankomatów jako czynność wymagającą licencji i udziału wyspecjalizowanych firm ochroniarskich. To sprawia, że inwestycja w takie urządzenia często staje się nieopłacalna.

Rząd rozważa więc wyłączenie tzw. merchant fill ATM z kategorii czynności wymagających zezwolenia oraz stworzenie odpowiednich ram prawnych w kodeksie prawa gospodarczego. Przed wprowadzeniem zmian swoją opinię w sprawie bezpieczeństwa i zasad konkurencji ma przedstawić Komisja ds. transportu chronionego.

Nowe zobowiązania banków i presja na gminy

Plan przewiduje także zawarcie pierwszego wiążącego porozumienia z sektorem bankowym na lata 2027-2032, które ma zagwarantować dostępność bankomatów zgodnie z wcześniejszymi zobowiązaniami. Przewidziano również pilotażowy projekt mający rozwiązać problem niedoboru monet – operatorzy urządzeń przyjmujących bilon mieliby otrzymywać odpowiednie wynagrodzenie.

Rząd zamierza także ograniczyć praktykę opodatkowania bankomatów przez gminy. Mechanizm korygujący pozwoli operatorom rezygnować z instalowania nowych urządzeń lub usuwać istniejące z miejscowości, które wprowadzają takie opłaty.

Minister David Clarinval zapowiedział ponadto działania zwiększające odpowiedzialność banków działających wyłącznie cyfrowo. Jego zdaniem powinny one w większym stopniu uczestniczyć w kosztach utrzymania sieci bankomatów, która obecnie obciąża głównie instytucje posiadające fizyczne placówki. Polityk wyraził ogólne zadowolenie z przyjętego planu.