Walonia zmienia zasady funkcjonowania TEC – większa autonomia, wyższe wpływy i minimalna obsługa podczas strajków

Rząd Walonii zatwierdził zmodyfikowany kontrakt publiczny dla przewoźnika TEC, działającego w ramach spółki OTW (Opérateur de transport de Wallonie). Dokument przewiduje m.in. większą swobodę w kształtowaniu taryf, elastyczniejsze dopasowanie oferty przewozowej, ściślejszą współpracę z kolejami SNCB/NMBS oraz wprowadzenie gwarantowanej obsługi w czasie strajków. Głównym celem jest zwiększenie wpływów własnych TEC o 40 procent do 2029 r. Nowy kontrakt zacznie obowiązywać po zatwierdzeniu przez radę administracyjną OTW, co zaplanowano na maj.

Powody rewizji kontraktu

Dotychczasowy kontrakt obejmujący lata 2024 – 2028 został przyjęty jeszcze przez poprzedni rząd. Minister mobilności Walonii François Desquesnes (Les Engagés) od początku krytykował ten dokument, wskazując na brak stabilnego finansowania i długofalowej wizji. To właśnie te zastrzeżenia doprowadziły do opracowania nowej wersji obejmującej lata 2026 – 2029.

Gwarantowana obsługa w dniach strajków

Jedną z kluczowych zmian będzie wprowadzenie od końca 2027 r. systemu gwarantowanej obsługi przewozowej podczas strajków, podobnego do rozwiązania stosowanego przez SNCB/NMBS. Pracownicy planujący udział w strajku będą musieli wcześniej zgłosić swoją nieobecność, a dyrekcja zapewni minimalny poziom usług dzięki pracownikom pozostającym na stanowiskach. TEC i związki zawodowe mają czas na osiągnięcie porozumienia w tej sprawie. Jeśli negocjacje zakończą się niepowodzeniem, rząd Walonii sam określi zasady funkcjonowania systemu.

Płatność kartą i modernizacja biletomatów

Wśród zmian, które bezpośrednio odczują pasażerowie, znajdzie się możliwość opłacania przejazdów kartą bankową. Planowana jest również modernizacja systemu sprzedaży biletów, która pozwoli między innymi na rozłożenie płatności za abonamenty na miesięczne raty.

Obowiązek zwiększenia udziału wpływów z biletów

Najbardziej wrażliwym elementem kontraktu jest zobowiązanie OTW do zwiększenia udziału wpływów z biletów w całkowitych kosztach działalności. Obecnie wynosi on 10 procent, a do 2030 r. ma wzrosnąć do 14 procent, czyli poziomu zbliżonego do tego, który osiąga flamandzki przewoźnik De Lijn. W najbardziej niekorzystnym scenariuszu może to oznaczać podwyżki cen biletów sięgające 40 procent, natomiast w bardziej optymistycznym – wzrost liczby pasażerów.

Aktualizacja dekretu o transporcie publicznym i utrzymanie ulg

Realizacja nowych założeń będzie wymagała zmiany dekretu o transporcie publicznym z 1989 r. Nowe przepisy mają zagwarantować utrzymanie ulg dla osób w trudnej sytuacji finansowej, młodzieży, studentów oraz rodzin wielodzietnych, a także dla określonych grup wiekowych. Przewidziano również preferencyjne taryfy grupowe, między innymi dla organizacji młodzieżowych i osób starszych.

Bezpłatne przejazdy zostaną utrzymane dla dzieci poniżej 12. roku życia, kombatantów, osób niewidomych i ich opiekunów, a także pracowników OTW i ich rodzin. Zlikwidowane będą natomiast darmowe przejazdy dla parlamentarzystów, członków zarządu TEC oraz dziennikarzy.

Większa autonomia oznacza większą odpowiedzialność

Nowe ramy mają zwiększyć autonomię TEC, ale jednocześnie zobowiązać przewoźnika do realizacji strategicznego celu, jakim jest wzrost atrakcyjności transportu publicznego względem samochodów prywatnych. W efekcie ma to przełożyć się na większą liczbę pasażerów i wyższe przychody.

Minister Desquesnes zapowiedział, że Autorité organisatrice des transports collectifs et partagés przestanie pełnić funkcję operacyjną i stanie się organem regulacyjnym nadzorującym jakość usług. OTW zyska większą swobodę w prowadzeniu polityki transportowej, w tym w ustalaniu taryf. Dotychczas efektywność oceniano głównie na podstawie liczby przejechanych kilometrów i poziomu satysfakcji klientów. Nowe zasady mają kłaść większy nacisk na rzeczywiste wpływy finansowe.

Cięcie dotacji regionalnych i zmiany organizacyjne

Kontrakt przewiduje również zmniejszenie dotacji regionalnych o 20 mln euro. W zamian OTW otrzymuje jasno określoną ścieżkę budżetową do 2029 r. Zdaniem ministra redukcja ta nie powinna wpłynąć na zatrudnienie, a oszczędności mają zostać wygenerowane wewnętrznie, m.in. poprzez zmiany w systemie ubezpieczeń.

Większe znaczenie dla pracowników będzie miał plan ujednolicenia procedur oraz systemów oceny w pięciu jednostkach TEC, co ma poprawić efektywność organizacyjną.

Elastyczna oferta dostosowana do realnego popytu

OTW zyska także większą swobodę w zarządzaniu personelem, w tym w zakresie absencji chorobowej i organizacji pracy. Celem jest lepsze dopasowanie oferty do faktycznego zapotrzebowania pasażerów. System zliczania wsiadających i wysiadających, oparty na istniejącej infrastrukturze kamer, ma umożliwić dokładne dostosowanie częstotliwości kursów, rodzaju pojazdów oraz wdrażanie usług takich jak autobusy na żądanie.

Kontrakt przewiduje również większe uwzględnianie opinii partnerów lokalnych, w tym organizacji pozarządowych.

Ściślejsza koordynacja z SNCB/NMBS

Dokument zakłada pogłębienie współpracy z SNCB/NMBS. Rozwijany ma być system funkcjonujący już na około 50 stacjach w Walonii, w ramach którego kierowcy autobusów czekają na pasażerów opóźnionych pociągów, o ile opóźnienie mieści się w określonych granicach. Rozwiązanie ma zostać rozszerzone na kolejne stacje, choć ich lista nie została jeszcze ujawniona. Szczególną uwagę poświęcono węzłom przesiadkowym. Wdrożenie systemu będzie wymagało zarówno dostosowania rozkładów jazdy, jak i lepszej komunikacji z pasażerami.

Obsługa ośrodków gospodarczych, turystyki i priorytetowe inwestycje

Rząd oczekuje poprawy obsługi terenów o dużej aktywności gospodarczej oraz miejsc atrakcyjnych turystycznie. Jednocześnie nacisk ma zostać położony na realizację najważniejszych inwestycji infrastrukturalnych. Wśród nich znajdują się metro w Charleroi, szybkie korytarze autobusowe w Liège jako uzupełnienie sieci tramwajowej oraz zastąpienie planowanego przedłużenia tramwaju do Herstal i Seraing liniami autobusowymi o wysokim priorytecie.

W planach uwzględniono również działania związane z bezpieczeństwem oraz ochroną środowiska, w tym dalszą elektryfikację floty.

Perspektywa negocjacji społecznych

Projekt nowego kontraktu nie został jeszcze przedstawiony przedstawicielom pracowników. Można się spodziewać, że stanie się on jednym z głównych tematów negocjacji społecznych, które potrwają do końca roku i zostały rozpoczęte po 12 dniach strajku. Dla pasażerów kluczowe będzie, aby wdrażanie nowych zasad nie doprowadziło do kolejnych zakłóceń w funkcjonowaniu transportu publicznego.