TotalEnergies i ExxonMobil wytransferowały z Belgii 15 miliardów dolarów w trzy lata

Belgijskie filie koncernów TotalEnergies i ExxonMobil osiągnęły w 2024 r. łączne obroty na poziomie 41,5 miliarda euro, jednak ich obciążenia podatkowe w Belgii pozostają bardzo niskie. W kontekście trwającej debaty w rządzie Arizona na temat wsparcia dla mieszkańców i przedsiębiorstw w obliczu rosnących cen paliw, dane o zyskach firm paliwowych ponownie kierują uwagę na kwestie optymalizacji podatkowej. W latach 2022-2024 obie spółki zależne przekazały swoim centralom ponad 15 miliardów dolarów w formie dywidend.

Kwestia pomocy dla mieszkańców Belgii stała się źródłem napięć w rządzie. Przewodniczący MR Georges-Louis Bouchez uważa, że wsparcie powinno zostać uruchomione jak najszybciej, w przeciwnym razie grozi zablokowaniem prac rządu. Premier Bart De Wever (N-VA) odpowiada, że możliwości finansowe są ograniczone – dodatkowe wpływy z VAT wynoszą około 50 milionów euro miesięcznie, czyli mniej niż 5 euro na osobę, a środki te są pochłaniane przez rosnące wydatki państwa.

Zyski u producentów i rafinerii

Jak wyjaśnia Eric Dor, dyrektor ds. badań ekonomicznych w IESEG School of Management w Lille, wzrost cen paliw przynosi przede wszystkim korzyści producentom ropy oraz rafineriom. To właśnie w tych segmentach powstają nadzwyczajne zyski, które teoretycznie mogłyby zostać wykorzystane do finansowania wsparcia dla gospodarstw domowych.

Problem polega jednak na tym, że zyski związane z wydobyciem i handlem ropą nie są realizowane w Belgii. Belgijski fiskus może opodatkować wyłącznie dochody deklarowane na jego terytorium.

Mimo to oba koncerny są silnie obecne w Belgii. TotalEnergies z Francji i amerykański ExxonMobil prowadzą w Antwerpii duże rafinerie o łącznej zdolności przerobowej 656 000 baryłek dziennie, uzupełnione działalnością petrochemiczną. W 2024 r. ich główne filie w Belgii osiągnęły łączny zysk przed opodatkowaniem w wysokości 1,5 miliarda euro, przy obrotach sięgających około 20 miliardów euro każda.

Sztucznie zawyżane koszty

Pomimo wysokich przychodów firmy płacą w Belgii relatywnie niskie podatki. Wynika to z rozbudowanych mechanizmów finansowych. Jak tłumaczy Eric Dor, międzynarodowe koncerny wykorzystują legalne narzędzia optymalizacji podatkowej, aby ograniczyć podstawę opodatkowania i przenosić zyski do krajów o niższych stawkach, m.in. poprzez rozliczenia między spółkami z tej samej grupy.

Jedną z metod jest zwiększanie kosztów w Belgii, co obniża wykazywany zysk. Mechanizm ten ułatwia struktura korporacji – rafinerie nabywają ropę od innych spółek z grupy, często zlokalizowanych w jurysdykcjach o korzystniejszym opodatkowaniu, stosując przy tym wysokie ceny transferowe.

W przypadku TotalEnergies europejskie rafinerie kupują surowiec od spółek powiązanych za granicą, szczególnie w Szwajcarii, gdzie skoncentrowana jest działalność handlowa grupy. W 2024 r. firma wykazała w Belgii stratę operacyjną i zapłaciła jedynie 4,5 miliona euro podatków. Jednocześnie w kategorii „reszta świata”, obejmującej m.in. Szwajcarię, zadeklarowała 5,9 miliarda euro, co stanowiło 25 procent globalnych zysków i zostało opodatkowane stawką 15 procent.

Podobne rozwiązania stosuje ExxonMobil. Jego belgijska filia ExxonMobil Petroleum & Chemical wykazuje wysokie koszty, zwłaszcza w postaci odsetek wewnątrzgrupowych. Jak wskazuje badaczka Alice Chiocchetti z Institut des politiques publiques, w 2024 r. firma wypłaciła z tego tytułu około 1,7 miliarda euro, co może świadczyć o przenoszeniu zysków. W efekcie zapłacony podatek wyniósł jedynie 431 995 euro, co odpowiada efektywnej stawce 0,06 procenta względem wyniku operacyjnego.

2022 i 2023 – lata rekordowych zysków

W 2022 r., w kontekście wojny w Ukrainie, obroty belgijskich filii obu koncernów znacząco wzrosły. W przypadku TotalEnergies Petrochemicals & Refining SA było to 50 procent więcej niż w 2019 r., a dla ExxonMobil Petroleum & Chemical – 52 procent więcej. Osiągnięto odpowiednio 25,9 oraz 27,5 miliarda euro.

Na wyniki wpłynęło odbicie po pandemii COVID-19, ale przede wszystkim wysokie marże rafineryjne wynikające z ograniczonej podaży produktów naftowych w Europie po wprowadzeniu zakazu importu rosyjskich produktów ropopochodnych. Marża rafineryjna wzrosła z 10 dolarów za tonę w 2021 r. do 94 dolarów w 2022 r. i 71 dolarów w 2023 r.

Wraz ze wzrostem marż zwiększyły się także zyski. W 2022 r. działalność naftowa belgijskiej filii ExxonMobil przyniosła 763 miliony euro zysku netto, co oznacza wzrost o 365 procent. W przypadku TotalEnergies zysk operacyjny zwiększył się ośmiokrotnie względem 2021 r.

Nadzwyczajny podatek od nadzwyczajnych zysków

W reakcji na rekordowe zyski rząd Vivaldi przyjął w grudniu 2022 r. nadzwyczajny podatek w ramach europejskiego mechanizmu dotyczącego sektora energetycznego. Tak zwana opłata solidarnościowa obowiązywała w latach 2022 i 2023 i obecnie nie jest już stosowana.

W przeciwieństwie do wielu innych krajów europejskich Belgia zdecydowała się na rozwiązanie w formie opłaty u źródła. Sektor rafineryjny musiał zapłacić 6,9 euro za każdą tonę przerobionej ropy. Mechanizm ten przyniósł łącznie 595,3 miliona euro wpływów. Dla porównania we Francji uzyskano jedynie 69 milionów euro zamiast zakładanych 3 miliardów.

W 2022 r. ExxonMobil zapłacił w Belgii 97 milionów euro z tego tytułu, natomiast rok później już tylko 18 milionów. TotalEnergies poinformował, że od 2022 r. grupa uiściła na świecie blisko 100 miliardów dolarów podatków i opłat związanych z wydobyciem, podkreślając jednocześnie, że nadzwyczajne podatki mogą negatywnie wpływać na konkurencyjność rafinerii.

Mimo tych obciążeń obie spółki zależne wypłaciły w ostatnich latach rekordowe dywidendy do swoich central – w latach 2022-2024 przekazano ponad 15 miliardów dolarów. Według wyliczeń Le Soir TotalEnergies od początku konfliktu w Iranie osiągnął dodatkowe zyski przekraczające 2 miliardy euro, częściowo również dzięki działalności w Belgii.