MR chce limitu 2 euro za litr paliwa – brak poparcia w rządzie

Czy rząd federalny zdecyduje się na działania mające chronić konsumentów przed gwałtownym wzrostem cen paliw? To pytanie od dwóch tygodni dominuje w rozmowach koalicji Arizona premiera Barta De Wevera. Notowania ropy naftowej osiągnęły poziomy niewidziane od 2022 r., czyli od momentu rosyjskiej inwazji na Ukrainę, a konflikt w rejonie Zatoki Perskiej coraz wyraźniej odbija się na kosztach życia mieszkańców Belgii. W środę cena oleju napędowego ma ustanowić kolejny rekord – trzeci od rozpoczęcia operacji wojskowej “Furie épique” – i osiągnąć 2,3350 euro za litr, co oznacza wzrost o 33 procent w ciągu jednego miesiąca. Benzyna i olej opałowy również znacząco podrożały i kosztują odpowiednio 1,9220 euro za litr (wzrost o 17 procent) oraz 1,5017 euro za litr (wzrost o 72 procent).

MR forsuje mechanizm ochrony cen

Wśród partii tworzących rząd to frankofońscy liberałowie z MR najmocniej naciskają na interwencję państwa. Proponują wprowadzenie tzw. odwróconego mechanizmu klikowego (cliquet inversé) lub zbliżonego rozwiązania. Wicepremier David Clarinval przedstawił podczas posiedzenia międzykabinetowego propozycję ograniczenia ceny paliw do maksymalnie 2 euro za litr – zarówno dla benzyny, jak i oleju napędowego. Projekt był omawiany we wtorek. Jak podkreślił Clarinval, jest to obecnie jedyna konkretna propozycja – pozostałe partie nie zaprezentowały alternatywnych rozwiązań.

MR pozostaje jednak w tej sprawie praktycznie osamotniony. Propozycja nie zyskała poparcia innych partnerów koalicji. Partia Les Engagés deklaruje wprawdzie gotowość do wsparcia konsumentów – poprzez mechanizm klikowy, cenę maksymalną lub pomoc ukierunkowaną – ale tylko pod warunkiem, że nie odbije się to negatywnie na finansach publicznych.

Jak działa odwrócony mechanizm klikowy

Odwrócony mechanizm klikowy polega na obniżaniu akcyzy na paliwa w momencie wzrostu ich cen rynkowych. Dzięki temu podwyżki odczuwane przez konsumentów są częściowo ograniczane – zwykle o około połowę w stosunku do sytuacji bez takiego rozwiązania. Mechanizm ten nie prowadzi jednak do spadku cen, a jedynie hamuje ich wzrost. Gdy ceny ropy spadają, stawki akcyzy są stopniowo przywracane.

W związku ze skalą obecnych podwyżek rozważany jest także wariant jednorazowej, znaczącej obniżki akcyzy. Podobne rozwiązanie zastosowano w marcu 2022 r., gdy rząd obniżył akcyzę na benzynę i olej napędowy o 14,4 eurocenta na litr, co wraz z podatkiem VAT przełożyło się na spadek cen o 17,5 eurocenta na stacjach paliw.

Ograniczenia unijne i matematyka akcyzy

Propozycja MR łączy jednorazową obniżkę akcyzy z wprowadzeniem maksymalnej ceny paliw. W praktyce oznaczałoby to dostosowywanie poziomu akcyzy tak, aby cena na stacji nie przekraczała 2 euro za litr. Przy obecnych cenach mechanizm nie byłby konieczny dla benzyny, ale byłby niezbędny dla oleju napędowego.

Zakres możliwych działań ograniczają jednak przepisy unijne, które określają minimalne stawki akcyzy: 35,9 eurocenta za litr benzyny i 33,0 eurocenta za litr oleju napędowego. Przy aktualnej stawce 60,02 eurocenta oznacza to możliwość obniżki o maksymalnie 24,12 eurocenta dla benzyny i 27,02 eurocenta dla diesla. W przypadku oleju napędowego taka redukcja nie wystarczyłaby jednak do osiągnięcia poziomu 2 euro za litr – potrzebna byłaby obniżka o 33,50 eurocenta.

N-VA blokuje – obawy o finanse publiczne

Największą przeszkodą dla wdrożenia proponowanych rozwiązań są ich skutki dla budżetu państwa. N-VA premiera De Wevera sprzeciwia się dodatkowym obciążeniom finansów publicznych, które już znajdują się pod presją. Podczas posiedzenia międzykabinetowego przedstawiciele Banku Narodowego Belgii (Banque nationale de Belgique/Nationale Bank van België – bank centralny) opowiedzieli się za zachowaniem dyscypliny budżetowej. Komisarz ds. planowania Baudouin Regout dopuścił pewną elastyczność, jednocześnie przypominając o ograniczonych zasobach.

Dla porównania – obniżka akcyzy w 2022 r. oznaczała utratę wpływów na poziomie około 3,5 miliona euro dziennie, czyli blisko 100 milionów euro miesięcznie. Straty te były częściowo równoważone wyższymi wpływami z VAT wynikającymi z wysokich cen paliw. Clarinval argumentuje, że chodzi raczej o zmniejszenie dochodów niż o nowe wydatki, ponieważ państwo i tak odnotowało dodatkowe wpływy podatkowe w związku z kryzysem. Wicepremier, wspierany przez przewodniczącego MR Georges’a-Louisa Boucheza, zamierza wrócić do tej kwestii podczas piątkowego posiedzenia wąskiego gabinetu (kern). We wtorek wieczorem cena baryłki ropy zbliżała się do poziomu 120 dolarów.

Komisja Europejska apeluje o wspólne działania

Spór w rządzie toczy się w momencie, gdy Komisja Europejska wzywa państwa członkowskie do skoordynowanej reakcji. Komisarz ds. energii Dan Jorgensen zaapelował we wtorek o unikanie działań, które mogłyby zwiększać zużycie paliw. Do takich rozwiązań zaliczają się m.in. obniżki akcyzy czy bezpośrednie rabaty na stacjach paliw – środki wdrożone już w niektórych krajach, takich jak Hiszpania, Włochy, Portugalia czy Szwecja.