Rząd Federacji Walonia-Bruksela przyjął wstępny projekt dekretu regulującego funkcjonowanie pierwszej klasy szkoły średniej w nowej formule. Zmiany te wpisują się w reformę wspólnej podstawy programowej wprowadzonej w ramach Paktu Doskonałości z grudnia 2016 r. Nowe zasady mają obowiązywać od końca sierpnia 2026 r. Obecna koalicja MR-Les Engagés zdecydowała się na korektę dotychczasowych założeń reformy – modyfikacje dotyczące pierwszej klasy będą ograniczone, natomiast głębsze zmiany zaplanowano dla drugiej klasy od roku szkolnego 2027 oraz dla trzeciej klasy od 2028 r., kiedy przywrócone zostaną przedmioty do wyboru.
Priorytet dla edukacji cyfrowej
Wspólna podstawa programowa pozostanie utrzymana, co oznacza, że w pierwszej klasie szkoły średniej nadal nie przewiduje się przedmiotów fakultatywnych. Zmianie ulegnie jednak zawartość zajęć z zakresu kształcenia manualnego, technicznego, technologicznego i cyfrowego, na które przewidziano trzy godziny tygodniowo. Zgodnie z projektem dekretu dwie z tych godzin zostaną przeznaczone wyłącznie na edukację cyfrową. Celem jest rozwijanie podstawowych kompetencji w zakresie obsługi narzędzi cyfrowych, logiki informatycznej oraz zagadnień związanych ze sztuczną inteligencją. Uczniowie mają także uczyć się krytycznego spojrzenia na rolę technologii cyfrowych we współczesnym społeczeństwie. Pozostała godzina będzie przeznaczona na zajęcia manualne, techniczne lub technologiczne.
Wzmocnienie nauczania przedmiotów podstawowych
Pakt Doskonałości zakładał likwidację czterech godzin zajęć fakultatywnych, w ramach których uczniowie mogli wcześniej wybierać m.in. ekonomię, matematykę rozszerzoną, nauki przyrodnicze, łacinę, sport, teatr czy zajęcia praktyczne, takie jak gotowanie lub stolarstwo. Projekt dekretu potwierdza to rozwiązanie. Wszystkie przedmioty do wyboru w pierwszej klasie zostaną zniesione na rzecz wzmocnienia nauczania podstawowego. Nowa siatka godzin przewiduje sześć godzin języka francuskiego i języków starożytnych, pięć godzin matematyki zamiast dotychczasowych czterech, cztery godziny języka nowożytnego, cztery godziny edukacji historycznej, geograficznej, ekonomicznej i społecznej oraz trzy godziny nauk przyrodniczych. Czas przeznaczony na edukację kulturalną i artystyczną zostanie podwojony – z jednej do dwóch godzin tygodniowo.
Zmiany w nauczaniu łaciny budzą emocje
Proponowane zmiany wywołują sprzeciw części środowiska nauczycieli łaciny, ponieważ przedmiot ten jako samodzielna dyscyplina zniknie z pierwszej klasy. Zamiast tego uczniowie w ramach kursu języka francuskiego i języków starożytnych będą zapoznawani z dziełami i opowieściami należącymi do dziedzictwa literackiego i kulturowego, w tym z mitologią, bez nauki struktury języków starożytnych. Dopiero w drugiej klasie przewidziano dwugodzinną inicjację do języków starożytnych jako osobnego przedmiotu. W trzeciej klasie jedna godzina łaciny ma być obowiązkowa dla wszystkich, a dodatkowy moduł pogłębiony zostanie udostępniony w ramach przedmiotów do wyboru od 2028 r. Według resortu edukacji łączna liczba godzin poświęconych łacinie w pierwszych latach szkoły średniej ma być wyższa niż obecnie.
Odkrywanie zawodów zamiast wczesnej selekcji
Założeniem wspólnej podstawy programowej do piętnastego roku życia było wzmocnienie ogólnych kompetencji uczniów i zapoznanie ich z różnymi dziedzinami wiedzy bez wczesnego przypisywania do konkretnych ścieżek edukacyjnych. Obecna większość rządowa zapowiada częściowy powrót do przedmiotów fakultatywnych w trzeciej klasie, natomiast w pierwszej klasie szkoły będą zobowiązane do organizacji dwóch dni poznawania zawodów w dniach wolnych od zajęć. Program ten ma obejmować wizyty m.in. w przedsiębiorstwach, aptekach, restauracjach i innych miejscach pracy, aby pomóc uczniom lepiej rozpoznać własne zainteresowania i predyspozycje przed podjęciem dalszych decyzji edukacyjnych.
Likwidacja klas wyrównawczych – istotna zmiana systemowa
Od sierpnia 2026 r. znikną pierwsze klasy zróżnicowane, do których dotychczas kierowano większość uczniów, którzy nie zdali egzaminu CEB kończącego szkołę podstawową. W nowym systemie komisja szkolna będzie miała kilka możliwości. Uczeń będzie mógł wyjątkowo powtórzyć szóstą klasę szkoły podstawowej, otrzymać świadectwo CEB na podstawie całorocznej pracy i trafić do zwykłej pierwszej klasy albo zostać skierowany do zwykłej pierwszej klasy bez świadectwa CEB. W tym ostatnim przypadku zaliczenie pierwszej klasy, nawet po jej powtórzeniu, będzie skutkowało automatycznym przyznaniem świadectwa CEB.
Od roku szkolnego 2026/2027 wszyscy uczniowie, niezależnie od posiadania CEB, będą uczęszczać do tych samych klas i realizować identyczny program nauczania. Dekret zakazuje tworzenia grup poziomowych i nakazuje tworzenie klas heterogenicznych. Druga klasa zróżnicowana zostanie utrzymana jeszcze przez jeden rok, aby objąć uczniów kończących pierwszą klasę zróżnicowaną w 2026 r. Dodatkowo od czerwca 2027 r. próg zaliczenia egzaminu CEB zostanie podniesiony do 60 procent.
Nowe formy wsparcia dla uczniów
Projekt dekretu wprowadza rozróżnienie pomiędzy wsparciem wzmocnionym a wsparciem zindywidualizowanym. Wsparcie wzmocnione będzie przeznaczone dla uczniów, którzy nie zdali egzaminu CEB. Szkoły przyjmujące takich uczniów otrzymają dodatkowe godziny nauczycielskie, które będą mogły być wykorzystane wyłącznie na pracę z tą grupą. Dotychczasowe środki przeznaczane na klasy zróżnicowane – 10 000 godzin o wartości 24,5 mln euro – zostaną w całości przesunięte na ten cel. Szacuje się, że uczeń, który nie zaliczył żadnej części egzaminu CEB, otrzyma około trzech dodatkowych godzin wsparcia tygodniowo.
Wsparcie zindywidualizowane będzie dostępne dla wszystkich uczniów i ma służyć zarówno osobom z trudnościami w utrwalaniu wiedzy, jak i tym, którzy chcą rozwijać swoje kompetencje. Zakłada się, że każda klasa otrzyma dwie godziny takiego wsparcia tygodniowo, najczęściej w formie współnauczania. Na ten cel przewidziano dodatkowy budżet w wysokości 7,5 mln euro.
Ochrona miejsc pracy nauczycieli
Reforma przewiduje rozwiązania mające ograniczyć ryzyko utraty godzin przez nauczycieli. Pedagodzy przedmiotów technicznych i zajęć praktycznych będą mieli pierwszeństwo w prowadzeniu zajęć z zakresu kształcenia manualnego, technicznego, technologicznego i cyfrowego. Nauczyciele łaciny, historii, geografii, nauk społecznych i ekonomii zostaną przypisani do nowych, odpowiadających im funkcji. W przypadku nauczycieli mianowanych przed reformą, którzy nie posiadają formalnego tytułu pedagogicznego, doświadczenie zawodowe zostanie uznane za równoważne, co poszerzy ich możliwości przeniesienia. Dodatkowo będą oni mieli pierwszeństwo w prowadzeniu zajęć wsparcia oraz w pełnieniu funkcji doradczych w szkołach. Nauczyciele łaciny, dla których zabraknie godzin, będą mogli tymczasowo prowadzić zajęcia z języka francuskiego lub historii.
