Wir polarny słabnie wyjątkowo wcześnie – najwcześniejsze takie zaburzenie od 75 lat, ale synoptycy nie widzą na razie mrozów w Belgii

Nad biegunem północnym dzieje się coś, czego meteorolodzy nie obserwowali od dziesięcioleci. Jak podaje flamandzki nadawca publiczny VRT NWS w poniedziałek 9 listopada, wir polarny (poolwervel, polaire vortex) słabnie obecnie wyjątkowo wcześnie jak na tę porę roku. Może to otworzyć drogę dla zimniejszej pogody w Belgii, ale wcale nie jest to pewne. Przeciwnie – według najnowszych prognoz w najbliższych tygodniach znów zrobi się łagodniej.

Czym jest wir polarny

Wir polarny to ogromny rezerwuar bardzo zimnego powietrza nad biegunem północnym, w stratosferze, na wysokości od 10 do 50 km. Powstaje zimą i utrzymują go w miejscu silne wiatry zachodnie wiejące wokół niego. Synoptyk VRT Bram Verbruggen porównuje go do wielkiej zamrażarki nad biegunem, której mocnymi drzwiami są właśnie te zachodnie wiatry, działające jak stabilna bariera.

Czasem jednak wir zostaje zdestabilizowany, a do zimnego powietrza wdziera się cieplejsze. Może wtedy dojść do nagłego ocieplenia części stratosfery (sudden stratospheric warming). „Wiatry wokół wiru słabną, bardziej meandrują, a czasem nawet odwracają kierunek. Mogą powstać odgałęzienia i osobne cyrkulacje” – mówi Verbruggen. Zaburzenie wiru może wpływać na wiatry na niższych wysokościach, a więc także na prąd strumieniowy, który kształtuje pogodę w Europie.

Najwcześniejsze zaburzenie od 75 lat

W ostatnich tygodniach pojawiły się sygnały, że wir polarny słabnie, a nawet może się rozdzielić na dwie części. To niezwykłe, bo zwykle jesienią wir się wzmacnia, a największą siłę osiąga w środku zimy – ewentualne osłabienia zdarzają się dopiero od stycznia lub lutego. Według VRT NWS przez 75 lat nie zaobserwowano tak wczesnego i tak dużego zaburzenia wiru polarnego.

Naukowcy nie wiedzą jeszcze, dlaczego dzieje się to tak wcześnie. Możliwe, że rolę odgrywa zjawisko El Niño – tym razem wyjątkowo silne – albo ocieplenie klimatu. Według Verbruggena oba czynniki niemal na pewno mają wpływ, ale znaczenie mogą mieć też inne okoliczności, np. fale planetarne.

Co to oznacza dla Belgii

Gdy wir polarny słabnie lub się rozpada, „zamrażarka” może się otworzyć, a lodowate powietrze znad bieguna – spłynąć na południe. Nie musi to jednak oznaczać chłodu w Belgii, bo mroźne masy mogą równie dobrze dotrzeć do Kanady i USA. Na razie synoptycy nie widzą możliwego wpływu na pogodę w Belgii w krótkim terminie. W ciągu najbliższych dwóch tygodni nie oczekuje się nietypowej jesiennej aury, a w przyszłym tygodniu ma być nawet łagodniej.

Verbruggen bardziej niż wirem polarnym martwi się obecnie burzą Charles, która może wyrządzić szkody na południu Europy. Charles nadciąga znad Atlantyku i przechodzi nad Portugalią i Hiszpanią, a dalej w kierunku Alp.