Czy opodatkować wielkie majątki? Eksperci w Izbie Reprezentantów podzieleni

Majątek prywatny w Belgii w ciągu ostatnich 40 lat znacząco wzrósł. Eksperci wysłuchani we wtorek przez komisję finansów Izby Reprezentantów różnią się jednak w ocenie jego koncentracji, obecnego poziomu opodatkowania oraz zasadności wprowadzenia nowego podatku. Przesłuchania odbyły się na wniosek partii PTB/PVDA, PS i Ecolo i przyniosły zarówno wspólne wnioski, jak i zupełnie rozbieżne diagnozy.

Majątek wzrósł trzykrotnie

Co do samej wielkości majątku w Belgii nie było większych sporów. Jak wskazał ekonomista Arthur Apostel (UGent), prywatny majątek w Belgii bardzo mocno wzrósł od 1980 r. – w ciągu 40 lat się potroił i przekracza obecnie 3 000 miliardów euro.

Więcej kontrowersji wzbudziła kwestia jego koncentracji. Arthur Apostel oparł się na danych spadkowych, skorygowanych o fakt, że zmarli, zwykle starsi, nie są reprezentatywni dla całej populacji. Według jego szacunków około 22 procent majątku należy do 1 procent najbogatszych mieszkańców Belgii.

Inną liczbę, pokazującą, jak bardzo skoncentrowane pozostają dochody z kapitału, przedstawił Julien Desiderio, odpowiedzialny w Oxfam Belgia za rzecznictwo w sprawach sprawiedliwości podatkowej i nierówności. Jak wskazał, 79 procent mieszkańców Belgii żyje w gospodarstwach domowych, które otrzymują mniej niż 100 dolarów dochodu z kapitału na osobę rocznie.

Z kolei ekonomista Ivan Van de Cloot, założyciel think tanku Merito, przedstawił ranking oparty na współczynniku Giniego, mierzącym skalę nierówności majątkowych. Jak podkreślił, Belgia ze współczynnikiem 0,46 należy do krajów o najbardziej równomiernym rozkładzie majątku, daleko przed Stanami Zjednoczonymi (0,77), Francją (0,57), a nawet Włochami (0,54).

Za wysokie czy za niskie podatki?

Czy majątek jest już wystarczająco opodatkowany? Dla głównego ekonomisty flamandzkiej organizacji pracodawców Voka Barta Van Craeynesta odpowiedź jest jednoznaczna. Przedstawił on wskaźnik Komisji Europejskiej, według którego implicytne obciążenie podatkowe kapitału wynosiło w Belgii w 2020 r. około 38 procent, co daje drugie miejsce w rankingu za Francją. Jeśli z kolei wziąć pod uwagę udział wpływów z podatków majątkowych w PKB, Belgia znajduje się na samym szczycie europejskiego zestawienia.

Uznając za bezpodstawne twierdzenia, że majątek nie jest obecnie opodatkowany, Bart Van Craeynest wymienił wszystkie istniejące daniny, m.in. podatek od nieruchomości, opłaty rejestracyjne, podatek od rachunków papierów wartościowych, podatek od zysków kapitałowych, podatek giełdowy oraz podatek od spadków.

Arthur Apostel przywołał jednak inny wskaźnik Komisji Europejskiej, zgodnie z którym wszystkie podatki obciążające majątek odpowiadają w Belgii około 2 procentom prywatnego majątku. To plasuje Belgię raczej w środku rankingu, za Luksemburgiem, Włochami i Francją.

Zdaniem Juliena Desideria wysokie łączne wpływy z podatków majątkowych nie oznaczają automatycznie wysokiego faktycznego opodatkowania osób o najwyższych dochodach. Przywołał on zestawienie Andrégo Decostera, profesora wydziału ekonomii i zarządzania KU Leuven, dotyczące stawek podatkowych według grup dochodowych w Belgii. Średnia stawka wynosi 43 procent dla całej populacji, ale dla najzamożniejszych 5 procent spada do 37 procent, a dla najzamożniejszego 1 procenta – do 23 procent.

Podobne zjawisko widać na świecie. Jak pokazuje wykres ekonomisty Gabriela Zucmana, w kilku krajach, m.in. we Włoszech, Francji, Holandii oraz w mniejszym stopniu w Stanach Zjednoczonych, efektywna stawka podatkowa wyraźnie spada w przypadku miliarderów.

Niepożądane skutki

Podczas przesłuchań omówiono również ryzyko związane z wprowadzeniem nowego podatku majątkowego. Bart Van Craeynest z Voka ostrzegał przed skutkami dla gospodarki, wskazując na zwiększone ryzyko dla ekosystemu młodych, szybko rosnących firm. Powołując się na dane OECD, Voka zwrócił też uwagę na niską wydajność podatków majątkowych w krajach, które je wprowadziły – średnio 0,18 procent PKB.

W kwestii ucieczki kapitału inni eksperci byli bardziej ostrożni w ocenach. Według Kevina Spiritusa, profesora Erasmus School of Economics w Rotterdamie, badania empiryczne potwierdzają rzeczywistą skłonność do emigracji, jednak jej skala różni się znacząco w zależności od kraju i szczegółów reformy. Jak zaznaczył, ankiety dotyczące zamiarów wyjazdu zwykle mocno zawyżają zachowania faktycznie obserwowane.

Arthur Apostel, opierając się na dostępnej literaturze, szacuje, że stawka podatkowa w wysokości 1 procenta zmniejszyłaby podstawę opodatkowania o 7 do 17 procent, m.in. w wyniku unikania podatku lub emigracji.

Profesor prawa podatkowego Edoardo Traversa (UCLouvain) przedstawił kilka zasad, które pozwoliłyby ograniczyć takie strategie. Jego zdaniem należy maksymalnie ograniczyć zwolnienia i stworzyć solidne ramy kontroli, z deklaracjami składanymi przez podmioty trzecie. Skuteczne opodatkowanie wymaga również lepszej identyfikacji i wyceny majątku w Belgii. Aby ograniczyć wyjazdy, ekspert wskazuje m.in. na model holenderski, który przewiduje utrzymanie więzi podatkowej przez dziesięć lat po wyjeździe z kraju.