Walonia przebudowuje system innowacji – wątpliwości wokół cyfryzacji i AI

Dekret, który ma uprościć waloński system wspierania innowacji, został we wtorek zatwierdzony przez komisję gospodarki parlamentu Walonii. Region chce skoncentrować wsparcie na pięciu strategicznych obszarach: dekarbonizacji, industrializacji, żywności, ochronie i opiece zdrowotnej, przeznaczając na nie 75 procent dostępnych środków. Za projektem opowiedziała się większość MR-Les Engagés, jednak nawet w jej szeregach pojawiły się wątpliwości związane z brakiem osobnego klastra poświęconego technologiom cyfrowym i sztucznej inteligencji.

Gruntowna przebudowa systemu

Projekt modernizacji walońskiego systemu innowacji wszedł w ostatnią fazę. Reforma zakłada przebudowę całego modelu współpracy przedsiębiorstw z uczelniami, który dotychczas opierał się przede wszystkim na sześciu biegunach konkurencyjności (pôles).

Od czasu ich uruchomienia w 2006 r. system stopniowo stawał się coraz bardziej złożony. Do sześciu biegunów dołączyło osiem klastrów oraz 19 strategicznych inicjatyw innowacyjnych (IIS). „Musimy sprawić, by nasz ekosystem był bardziej przejrzysty i nastawiony na wyniki. Innowacje mają sens tylko wtedy, gdy przekładają się na miejsca pracy i wzrost gospodarczy” – podkreślał minister gospodarki i badań naukowych Pierre-Yves Jeholet (MR), przedstawiając reformę w parlamencie.

Pięć strategicznych obszarów

Nowy system ma zostać zbudowany wokół pięciu strategicznych obszarów innowacji (DIS). Obszar „Dekarbonizacja” obejmie efektywne rozwiązania energetyczne, zrównoważone budownictwo oraz inteligentną mobilność. „Industrializacja” skupi się na materiałach i przemyśle przyszłości, natomiast „Żywność” – na systemach żywnościowych i biorozwiązaniach dla człowieka i przyrody. Obszar „Ochrona” obejmie lotnictwo, przemysł kosmiczny i obronność, a „Opieka zdrowotna” – innowacje terapeutyczne, nowatorskie rozwiązania w opiece oraz technologie medyczne (health tech) dla ludzi i zwierząt.

„Dzięki tym pięciu obszarom chcemy skoncentrować w nich 75 procent środków. Klastry mają lepiej pozycjonować Walonię w programach europejskich i pozwolić skupić finansowanie na priorytetach” – wyjaśnia minister.

Pytania ze strony posłów

Projekt dekretu został przyjęty w komisji głosami większości MR-Les Engagés, przy sprzeciwie opozycyjnych PS-Ecolo i PTB. Posłowie zgłosili jednak szereg zastrzeżeń. Dotyczyły one między innymi braku przedstawicieli związków zawodowych i organizacji środowiskowych w strukturach zarządzania, niejasności dotyczących budżetu przypadającego poszczególnym klastrom w całym okresie wieloletniego programowania oraz niepewnej przyszłości pracowników likwidowanych klastrów i biegunów. Brak osobnego klastra poświęconego technologiom cyfrowym wywołał dyskusję nawet w szeregach większości.

„Uważamy, że w strategii regionu istnieje ryzyko martwego pola. Technologie cyfrowe i sztuczna inteligencja nie stanowią osobnego strategicznego obszaru innowacji, lecz mają przenikać wszystkie pięć obszarów. Taka przekrojowość bez strukturalnego zakotwiczenia ma jednak dobrze znane ograniczenie: to, co jest sprawą wszystkich, w końcu staje się sprawą niczyją” – zauważa poseł Olivier de Wasseige (Les Engagés).

Jak podkreśla, ryzyko ma przede wszystkim charakter finansowy, a dopiero w dalszej kolejności symboliczny. Skoro środki na badania i innowacje mają trafiać do poszczególnych obszarów strategicznych, sektor, który nie ma w żadnym z nich wyodrębnionej gałęzi, będzie uzależniony od finansowania przeznaczonego na znacznie szersze projekty. „Jaka jest gwarancja finansowania części poświęconych cyfryzacji i AI w ramach poszczególnych obszarów?” – pyta poseł, przypominając, że rząd uczynił cyfryzację jednym ze swoich priorytetów.

Minister: trzeba było wybrać

Minister Jeholet nie ukrywał, że w tej sprawie znajdował się pod silną presją lobbystów. „Pytano mnie, czy nie uczynić z tego osobnego obszaru, ale w pewnym momencie trzeba wybrać i podjąć decyzję. Cyfryzacja będzie priorytetem przekrojowym” – zapewnia.

Jednocześnie minister przyznał, że sztuczna inteligencja jest w przedsiębiorstwach „niewystarczająco obecna”. „W planie działania, który powstanie dla każdego z obszarów, cyfryzacja nie może zostać zepchnięta na margines” – zapowiedział.