Trybunał Konstytucyjny utrzymuje ograniczenie zasiłków dla bezrobotnych – uchylona część przepisów przejściowych

Belgijski Trybunał Konstytucyjny w większości oddalił skargi dotyczące ograniczenia prawa do zasiłku dla bezrobotnych do dwóch lat, uznając samą reformę za zgodną z konstytucją mimo istotnego obniżenia poziomu ochrony socjalnej. Sędziowie uchylili jednak część przepisów przejściowych, które różnicowały sytuację osób najdłużej pozostających bez pracy. Orzeczenie otwiera drogę do ponownego przeliczenia uprawnień osób wykluczonych z systemu i może mieć znaczenie dla trwających negocjacji budżetowych na szczeblu federalnym.

W czwartek Trybunał poinformował o odrzuceniu czterech skarg o stwierdzenie nieważności, złożonych przez związki zawodowe oraz 14 organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Dotyczyły one przejściowego etapu reformy zasiłków dla bezrobotnych, przyjętej w Izbie Reprezentantów przez koalicję Arizona w lipcu. Trybunał musi jeszcze rozstrzygnąć trzy kolejne skargi odnoszące się do nowych zasad przyznawania świadczeń.

Skarżące organizacje uznawały ograniczenie wypłaty zasiłków do dwóch lat za naruszenie zasady standstill, czyli zakazu obniżania osiągniętego poziomu ochrony socjalnej, a także zasady równości i niedyskryminacji. Zasady te zapisano odpowiednio w artykule 23 oraz w artykułach 10 i 11 konstytucji. W styczniu Trybunał oddalił już wniosek o zawieszenie reformy.

„Znaczące cofnięcie”, ale uzasadnione

Rozstrzygając w czwartek sprawę merytorycznie, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wprowadzone przez rząd Barta De Wevera ograniczenie okresu wypłaty zasiłków rzeczywiście stanowi „znaczące cofnięcie się poziomu ochrony prawa do zabezpieczenia społecznego”. Jednocześnie sędziowie uznali, że jest ono „uzasadnione w świetle celów ustawodawcy, jakimi są podniesienie wskaźnika zatrudnienia i zagwarantowanie długoterminowej stabilności systemu zabezpieczenia społecznego”.

Trybunał uwzględnił również „różne środki łagodzące skutki reformy oraz kontekst budżetowy” i doszedł do wniosku, że nowe przepisy nie naruszają konstytucyjnego obowiązku standstill.

Wyjątki dla wybranych grup zawodowych

Trybunał uznał zarazem, że szczególne rozwiązania przewidziane dla niektórych grup zawodowych nie naruszają zasady równości i niedyskryminacji. Chodzi między innymi o osoby pracujące w sektorze sztuki, osoby kształcące się na opiekunów medycznych i pielęgniarzy oraz uczestników szkoleń przygotowujących do zawodów deficytowych.

Przepisy przejściowe uchylone

Znacznie bardziej krytycznie sędziowie ocenili ustanowiony przez rząd system przejściowy. Zwrócili uwagę na różnicę w traktowaniu osób, które uzyskały prawo do zasiłku od 1 marca 2026 r. i mogą z niego korzystać przez dwanaście miesięcy, oraz osób, które w czerwcu 2025 r. znajdowały się w trzecim okresie wypłaty świadczenia, a więc pozostawały bez pracy najdłużej.

„W ich przypadku czas trwania prawa do zasiłku dla bezrobotnych ograniczono do dziewięciu, ośmiu lub sześciu miesięcy, licząc od 1 lipca 2025 r.” – czytamy w orzeczeniu. „Trybunał uznaje, że ta różnica w traktowaniu nie jest racjonalnie uzasadniona w świetle celów podniesienia wskaźnika zatrudnienia, zapewnienia trwałości systemu zabezpieczenia społecznego i osiągnięcia oszczędności budżetowych” – dodano. W konsekwencji zakwestionowany przepis został uchylony.

Otwarte pytanie o przeliczenie uprawnień

Według najnowszych danych krajowego urzędu ds. zatrudnienia ONEM/RVA blisko 100 000 osób zostało wykluczonych z systemu zasiłków podczas trzech pierwszych fal. Wyliczenia są obecnie doprecyzowywane z uwzględnieniem osób, które wróciły na rynek pracy, zachorowały lub zmarły, aby ustalić, ilu wykluczonych faktycznie obejmuje orzeczenie Trybunału.

W sentencji wyroku nie określono administracyjnej procedury ponownego przeliczenia indywidualnych uprawnień, zwłaszcza w przypadku osób, którym wypłata świadczeń już się zakończyła lub które zostały skierowane do CPAS/OCMW. Praktyczne konsekwencje będą musiały zostać określone przy stosowaniu orzeczenia przez ONEM/RVA, a w razie potrzeby również przez ustawodawcę. Minister pracy David Clarinval (MR) zapowiada „analizę konsekwencji” decyzji, natomiast związki zawodowe apelują o „jak najszybsze wyjaśnienie sytuacji osób dotkniętych” zmianami.

Od tych ustaleń zależeć będzie również budżetowy skutek orzeczenia. Rząd federalny musi tymczasem znaleźć 10 miliardów euro na uzdrowienie finansów publicznych.