Coraz więcej samozatrudnionych wraca do pracy – ale liczba przypadków inwalidztwa rośnie

Odsetek osób prowadzących własną działalność, które w okresie niezdolności do pracy ponownie podejmują aktywność zawodową, wzrósł z 19,9 procent na koniec 2018 r. do 27,6 procent na koniec 2024 r. Takie dane przynosi pierwszy Barometr Powrotu do Pracy, który Krajowy Instytut Ubezpieczenia Chorobowego i Inwalidzkiego (INAMI) poświęcił tej grupie zawodowej. Jednocześnie nadal rośnie liczba samozatrudnionych z orzeczonym inwalidztwem, czyli pozostających niezdolnymi do pracy przez ponad rok.

W 2025 r. status inwalidztwa miało 38 915 osób prowadzących działalność gospodarczą lub małżonków pomagających w jej prowadzeniu. W ramach ubezpieczenia chorobowego i inwalidzkiego oznacza on niezdolność do pracy trwającą dłużej niż rok. Jak podaje INAMI, liczba takich osób wzrosła o 9,8 procent w porównaniu z 2024 r. i o 32,2 procent od 2021 r.

Depresje i wypalenie zawodowe

Wzrost jest szczególnie wyraźny w przypadku depresji i wypalenia zawodowego, które stanowią jedną z dwóch głównych przyczyn inwalidztwa. Liczba samozatrudnionych dotkniętych tymi problemami zwiększyła się o 12,8 procent w ciągu roku i aż o 65,1 procent od 2021 r. Dla porównania wśród osób zatrudnionych i poszukujących pracy wzrosty wyniosły odpowiednio 4,8 procent i 30,7 procent.

„Zmiany liczby osób prowadzących działalność uznanych za niezdolne do pracy wzmacniają nasze przekonanie, że kluczowe jest dysponowanie odrębnym monitoringiem również dla tego statusu zawodowego” – podkreśla Clara Arbesu, dyrektor generalna Służby Świadczeń INAMI. Jak dodaje, realia samozatrudnionych oraz ich możliwości powrotu do pracy mają własną specyfikę, którą należy uwzględniać w polityce wspierającej powrót do aktywności zawodowej.

Więcej powrotów do aktywności

Równolegle rośnie odsetek samozatrudnionych, którzy w trakcie niezdolności do pracy ponownie podejmują aktywność zawodową. Tendencja ta jest widoczna również wśród osób z problemami natury psychicznej oraz z dolegliwościami mięśniowo-szkieletowymi, czyli w dwóch głównych grupach przyczyn inwalidztwa.

„Barometr pokazuje, że coraz więcej samozatrudnionych wraca do działalności w niepełnym wymiarze w okresie niezdolności do pracy” – zauważa minister ds. klasy średniej, samozatrudnionych i MŚP Eléonore Simonet. „To dowodzi, że przerwanie działalności nie musi być stanem ostatecznym: rosnąca liczba osób prowadzących działalność odnajduje drogę powrotu do pracy, często najpierw w niepełnym wymiarze, a potem znów w pełnym” – dodaje.

Obecnie w kasach chorych pracuje ponad 100 osób w przeliczeniu na pełne etaty pełniących funkcję koordynatorów Powrotu do Pracy. Wspierają oni zarówno pracowników najemnych, jak i samozatrudnionych. Od 2023 r. osobom niezdolnym do pracy systematycznie proponuje się wypełnienie kwestionariusza służącego ocenie ich potrzeb oraz możliwości powrotu do aktywności zawodowej. Kategoryzacja potencjału zawodowego ma natomiast pozwolić na lepsze kierowanie tych osób do odpowiednio dopasowanego wsparcia.

Osobny barometr dla samozatrudnionych

Barometr Powrotu do Pracy INAMI, stosowany już wobec pracowników najemnych i osób poszukujących pracy, otrzymał teraz osobną wersję dla samozatrudnionych. Zawiera wskaźniki dotyczące rozpoczynania i kończenia okresów niezdolności do pracy, wsparcia udzielanego przez koordynatorów Powrotu do Pracy, oceny potencjału zawodowego oraz różnych form ponownego podejmowania aktywności.

Narzędzie ma umożliwić śledzenie sytuacji osób prowadzących działalność od samego początku niezdolności do pracy, również wtedy, gdy okres ten się przedłuża i przechodzi w inwalidztwo, a także obserwowanie różnych form ich powrotu do aktywności zawodowej.

„Wraz z uruchomieniem Barometru Powrotu do Pracy dla samozatrudnionych tworzymy instrument, który pokazuje wpływ podjętych działań i kierunek, jaki powinna obrać przyszła polityka” – wskazuje minister spraw społecznych i zdrowia publicznego Frank Vandenbroucke. „Dzięki temu możemy badać puls i wprowadzać korekty, jeśli okażą się potrzebne” – dodaje.