Darmowe akcje dla pracowników z obowiązkowymi składkami – przełomowy wyrok belgijskiego Sądu Kasacyjnego

Akcje przyznawane pracownikom bezpłatnie w ramach wynagrodzenia muszą podlegać składkom na ubezpieczenie społeczne – orzekł belgijski Sąd Kasacyjny (Cour de cassation), najwyższy organ sądowy w kraju. Jak informuje dziennik gospodarczy L’Echo, wyrok kończy trwający od kilku lat spór o to, czy akcje przekazywane belgijskim pracownikom przez międzynarodowe koncerny należy traktować jako wynagrodzenie. Sąd uznał, że tak, co oznacza obowiązek odprowadzania od nich składek.

Czym są RSU

Sprawa dotyczy tak zwanych restricted stock units, czyli RSU. Są to akcje przedsiębiorstwa, które pracownik otrzymuje od pracodawcy po upływie kilku lat, najczęściej pod warunkiem dalszego zatrudnienia w firmie. W wielu koncernach, szczególnie amerykańskich, tego rodzaju premia stanowi istotną część wynagrodzenia kadry kierowniczej wyższego szczebla.

RSU należy odróżnić od opcji na akcje. To inne, szeroko stosowane rozwiązanie, które podlega odrębnym przepisom podatkowym i dotyczącym ubezpieczeń społecznych.

Dwa warunki, które przestały chronić firmy

Aby dane świadczenie można było uznać za wynagrodzenie, a tym samym objąć składkami wynoszącymi 25 procent po stronie pracodawcy i 13 procent po stronie pracownika, muszą zostać spełnione dwa warunki. Świadczenie musi obciążać pracodawcę oraz stanowić świadczenie wzajemne za wykonywaną pracę.

Przez długi czas przedsiębiorstwa argumentowały, że pierwszy z tych warunków nie jest spełniony. Akcje są bowiem zazwyczaj przyznawane przez zagraniczną spółkę matkę, a nie przez formalnego belgijskiego pracodawcę. Sąd Kasacyjny odrzucił jednak tę argumentację już w 2019 r.

Firmy zaczęły wówczas powoływać się na drugi warunek. Twierdziły, że RSU nie są zapłatą za wykonaną pracę, lecz służą przede wszystkim zatrzymaniu pracowników w przedsiębiorstwie. Sąd nie podzielił również tego stanowiska.

„Świadczenia przyznawane po to, by związać pracowników z przedsiębiorstwem, by nadal się angażowali lub by pracowali sumiennie, stanowią z definicji świadczenie wzajemne za pracę, a więc wynagrodzenie” – uznał Sąd Kasacyjny.

„To wyrok rewolucyjny”

Prawnicy podkreślają znaczenie tego rozstrzygnięcia. „To wyrok rewolucyjny. Za sprawą tego jednego zdania cała dyskusja jest prawdopodobnie rozstrzygnięta” – ocenia Nele Van Kerrebroeck, adwokat w kancelarii Linklaters.

Konsekwencje orzeczenia mogą być poważne. Przedsiębiorstwa przyznające RSU, podobnie jak pracownicy otrzymujący takie świadczenia, będą musiały odprowadzać od nich składki na ubezpieczenie społeczne. Obowiązek może w niektórych przypadkach objąć również wcześniejsze lata. Łączne dodatkowe koszty mogą przekroczyć 50 procent wartości świadczenia i w największym stopniu obciążyć pracodawcę. Jak zaznacza Van Kerrebroeck, wpływ wyroku na koszty pracy będzie znaczący.

Trwające spory i brak danych o skali zjawiska

Część przedsiębiorstw przyznających RSU w ostatnich latach zdecydowała się warunkowo opłacać składki, oczekując na ostateczne stanowisko Sądu Kasacyjnego. Obecnie trwa kilkanaście postępowań pomiędzy krajowym zakładem ubezpieczeń społecznych ONSS/RSZ a firmami, a przedmiotem sporów są kwoty sięgające kilkudziesięciu milionów euro. Po wydaniu tego wyroku szanse przedsiębiorstw na korzystne rozstrzygnięcie wydają się niewielkie.

Poza toczącymi się postępowaniami skala zjawiska pozostaje jednak niejasna. Nie ma bowiem danych pokazujących, ile dokładnie przedsiębiorstw przyznaje swoim pracownikom akcje w formie RSU.

Po wyroku sprawą ponownie zajmie się brukselski sąd pracy. Zdaniem ekspertów jej rozstrzygnięcie jest jednak przesądzone, a przyznawanie pracownikom premii w akcjach bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne należy już do przeszłości.