Lekarze w trakcie specjalizacji pracują w Europie średnio 57 godzin tygodniowo – Belgii w badaniu zabrakło

Po raz pierwszy europejskie badanie przeprowadzone według jednolitej metodologii zmapowało czas pracy, czas odpoczynku oraz poziom zadowolenia lekarzy w trakcie specjalizacji. Wnioski są jednoznaczne: we wszystkich analizowanych krajach młodzi lekarze pracują znacznie dłużej, niż przewidują ich limity umowne i ustawowe – średnio nawet 57 godzin tygodniowo. Badanie przygotowała European Junior Doctors Association (EJD) i jest ono uznawane za ważny punkt odniesienia. Problem w tym, że Belgii w tym zestawieniu po prostu zabrakło.

Jak przeprowadzono badanie

EJD przeprowadziła ankietę wśród lekarzy odbywających kształcenie podyplomowe przy użyciu formularza internetowego, uruchomionego podczas wiosennego spotkania organizacji w Montpellier w 2024 r. Po zastosowaniu kwot przeanalizowano odpowiedzi z 19 krajów. Łącznie objęto badaniem 5 831 uczestników, których średni wiek wynosił 29 lat, a 61 procent respondentów stanowiły kobiety. Profil badanych odpowiada rzeczywistemu składowi tej grupy zawodowej, co wzmacnia znaczenie uzyskanych wyników.

Średnio 57 godzin tygodniowo

Kluczowy wynik badania to średnio 57 godzin pracy tygodniowo. Oznacza to o 17 godzin więcej niż przeciętny umowny czas pracy, wynoszący 40 godzin, oraz o 9 godzin więcej niż maksimum określone w europejskiej dyrektywie o czasie pracy, która przewiduje limit 48 godzin (dyrektywa 2003/88/WE).

Próg ten przekracza ponad dwie trzecie respondentów – 71 procent. Co piąty lekarz w trakcie specjalizacji, czyli 20 procent badanych, deklaruje pracę przez ponad 70 godzin tygodniowo, a co dziesiąty – 10 procent – przez ponad 80 godzin. Nadgodziny są praktycznie normą, bo zgłasza je 88 procent respondentów. Niektóre dyżury trwają nawet 24 godziny bez przerwy.

Różnice między krajami są bardzo duże: od 43 godzin tygodniowo w Estonii do 72 godzin w Grecji. Najdłużej pracują lekarze specjalizujący się w dyscyplinach chirurgicznych – średnio 62 godziny tygodniowo. Tuż za nimi znajdują się specjalizacje kliniczne.

Odpoczynek jako zmienna dostosowawcza

Niepokojąco wyglądają również dane dotyczące odpoczynku. Respondenci mają średnio zaledwie sześć dni wolnych w miesiącu, a 35 procent badanych w analizowanym okresie nie wzięło ani jednego dnia urlopu. W Holandii, Estonii i Szwajcarii lekarze w trakcie specjalizacji deklarują od ośmiu do dziewięciu dni wolnych miesięcznie, podczas gdy na Łotwie, w Grecji i na Malcie – od czterech do pięciu.

Brak odpoczynku odbija się na zadowoleniu z pracy. Niemal jedna trzecia respondentów – 32 procent – deklaruje, że jest niezadowolona lub bardzo niezadowolona z warunków pracy. Zależność jest wyraźna: wśród osób pracujących ponad 48 godzin tygodniowo odsetek niezadowolonych rośnie do 52 procent, a ryzyko niezadowolenia jest ponad czterokrotnie większe po przekroczeniu tego progu. Dla EJD wniosek jest jednoznaczny: nadmierny czas pracy i zbyt mało odpoczynku napędzają wypalenie zawodowe, odpływ personelu, a w dłuższej perspektywie także niedobór kadr medycznych osłabiający systemy ochrony zdrowia.

Belgia – biała plama

Badanie objęło 19 krajów europejskich, ale nie znalazła się wśród nich Belgia. Kraj nie ma stowarzyszenia należącego do EJD, dlatego belgijscy lekarze w trakcie specjalizacji nie zostali uwzględnieni w europejskim obrazie porównawczym dotyczącym ich własnego czasu pracy.

Skąd ta luka? Jak wyjaśnia dr Pierre Maldague, delegat ABSyM-BVAS do różnych europejskich stowarzyszeń, statut EJD przewiduje, że członkami organizacji mogą być wyłącznie stowarzyszenia reprezentatywne na poziomie krajowym. Belgia nie ma natomiast ogólnokrajowej organizacji młodych lekarzy. Istnieją struktury na północy i południu kraju, ale żadna z nich nie obejmuje całego terytorium. Jak dodaje Maldague, belgijskie stowarzyszenia młodych lekarzy były wielokrotnie zapraszane jako obserwatorzy, jednak nie doprowadziło to do dalszych działań ani do powołania krajowej federacji.

Pewna możliwość pozostaje jednak otwarta. Pierre Maldague zamierza ponownie skontaktować się z ABSyM-BVAS, aby przeanalizować utworzenie sekcji „młodych lekarzy”, która mogłaby połączyć te środowiska i w przyszłości otworzyć drogę do EJD. Przeszkodą może być jednak kwestia finansowa: wysłanie delegata wiąże się z kosztami, a dostępne środki są ograniczone.

Odbicie belgijskiego sporu

Europejska diagnoza w wielu punktach pokrywa się z debatami znanymi z Belgii. Kontrola czasu pracy lekarzy kształcących się na specjalistów jest tam tematem powracającym. Federalny system rejestracji czasu pracy, tzw. prikklok, pozostaje w miejscu, choć od 2023 r. pochłonął już ponad milion euro. Już w 2019 r. ankieta Międzyuczelnianego Komitetu lekarzy-asystentów w trakcie specjalizacji, przeprowadzona wśród 1 159 młodych lekarzy, pokazała zmęczenie, stres i wypalenie wynikające z warunków pracy.