Federalny Instytut Praw Człowieka ostrzega przed skutkami reform socjalnych dla setek tysięcy osób

Federalny Instytut Praw Człowieka (FIRM) w opublikowanym w poniedziałek raporcie rocznym ostrzega przed ryzykiem związanym z reformami dotyczącymi bezrobocia, emerytur oraz powrotu do pracy osób długotrwale chorych. Zdaniem instytutu, jeśli rozwiązania te nie zostaną odpowiednio uzasadnione i ocenione, mogą poważnie naruszyć prawa setek tysięcy osób.

Rekordowa liczba długotrwale chorych

Raport ukazuje się w chwili, gdy Belgia odnotowuje rekordową liczbę osób długotrwale chorych. Według danych RIZIV/INAMI, przytoczonych przez FIRM, w maju było ich 576 643. Instytut podkreśla, że w latach 2025 i 2026 wielokrotnie ostrzegał przed ryzykiem związanym z reformami społeczno-gospodarczymi, w tym z rozwiązaniami dotyczącymi powrotu do pracy osób długotrwale chorych.

Dla FIRM prawa socjalne nie są kwestią drugorzędną. Prawo do pracy, zabezpieczenia społecznego, ochrony zdrowia, mieszkania oraz zdrowego środowiska życia gwarantuje artykuł 23 konstytucji, a także międzynarodowe zobowiązania Belgii.

“Godne warunki pracy, przyzwoita emerytura, dostęp do opieki zdrowotnej, mieszkanie… Prawa socjalne to także prawa człowieka” – mówi dyrektor instytutu Martien Schotsmans. “Obecne reformy dotyczą setek tysięcy osób. Rozwiązania, które oznaczają pogorszenie ich praw, nie mogą być wprowadzane ot tak.”

Zasada standstill i wymóg analizy skutków

Instytut wskazuje przy tym na zasadę standstill, zgodnie z którą władze nie mogą obniżać poziomu ochrony praw socjalnych bez wystarczającego uzasadnienia. Każde ograniczenie tych praw musi służyć uprawnionemu celowi, a jego skutki dla osób, których dotyczy, nie mogą być nieproporcjonalne.

Według FIRM analiza skutków jest konieczna, aby ocenić, czy reformy społeczno-gospodarcze respektują prawa człowieka. Należy przy tym zbadać także łączny wpływ kilku rozwiązań na tę samą osobę. Raport przywołuje przykład osoby bezrobotnej, której jednocześnie dotyczą ograniczenie w czasie zasiłku dla bezrobotnych, podwyżka podatku od tego zasiłku oraz zamrożenie jego indeksacji.

Instytut stwierdza, że analizowane reformy przyjęto bez gruntownej oceny skutków. Ubolewa również nad wielokrotnym sięganiem po tryb pilny w Izbie Reprezentantów. Zdaniem FIRM reformy, które mogą naruszać prawa setek tysięcy osób, wymagają wystarczającego czasu na konsultacje z ekspertami, dogłębną analizę tekstów, ocenę skutków opartą na interdyscyplinarnych badaniach, zaproponowanie poprawek oraz przeprowadzenie rzeczywistej debaty parlamentarnej.

W zaleceniach skierowanych do rządu federalnego i Izby Reprezentantów FIRM apeluje więc o przeprowadzanie – przed przyjęciem każdej reformy oznaczającej pogorszenie praw socjalnych – gruntownej analizy jej skutków dla praw człowieka osób dotkniętych zmianami.

Działalność instytutu w 2025 roku

Raport roczny podsumowuje także działalność instytutu w 2025 r. FIRM opublikował 15 opinii i 12 raportów, udzielił wsparcia psychologicznego lub prawnego 54 sygnalistom oraz przeprowadził – w ramach Krajowego Mechanizmu Prewencji przeciwko nieludzkiemu traktowaniu w warunkach pozbawienia wolności – 10 wizyt prewencyjnych w miejscach detencji.