INAMI/RIZIV odnotowuje spadek liczby artroskopowych operacji kolana u pacjentów po 50. roku życia

Rok po wprowadzeniu wskaźnika INAMI dotyczącego artroskopowej meniscektomii u pacjentów powyżej 50. roku życia widoczna jest wyraźna zmiana. Coraz mniej osób z tej grupy wiekowej poddawanych jest takim zabiegom, a ich odsetek zbliża się do ustalonego progu 45 procent. Z opublikowanych w środę danych INAMI wynika, że nie chodzi o nagłe załamanie trendu, lecz o wyraźne przyspieszenie wcześniej obserwowanego spadku.

Wyraźny spadek liczby zabiegów po wprowadzeniu wskaźnika

Wskaźnik obowiązuje od 17 kwietnia 2023 r. Pierwsza analiza, obejmująca dane do 2024 r., wskazuje na istotny spadek zarówno liczby, jak i udziału zabiegów wykonywanych u pacjentów powyżej 50. roku życia. Łączna liczba meniscektomii zmniejszyła się z 22 364 w 2022 r. do 15 519 w 2024 r., przy czym największe tempo spadku odnotowano po 2023 r.

Przed wprowadzeniem wskaźnika około 60 procent operacji dotyczyło pacjentów z tej grupy wiekowej. W ich przypadku najczęściej chodzi o zmiany zwyrodnieniowe, dla których artroskopia nie przynosi natychmiastowych efektów terapeutycznych.

Od kwietnia 2023 r. zabieg ten, w odniesieniu do pacjentów powyżej 50. roku życia, może stanowić maksymalnie 45 procent wszystkich meniscektomii wykonywanych przez danego świadczeniodawcę w skali roku. Celem jest ograniczenie nieuzasadnionego stosowania operacji oraz lepsze dostosowanie decyzji do aktualnych wytycznych medycznych.

Odsetek operacji zbliża się do ustalonego progu

Pierwsza ocena pokazuje, że udział zabiegów w tej grupie wiekowej znajduje się obecnie nieco powyżej ustalonego limitu. Spadł on z 57 procent w 2022 r. do 46 procent w 2024 r., czyli o 11 punktów procentowych. Po raz pierwszy więcej operacji przeprowadza się u pacjentów poniżej 50. roku życia niż u osób starszych.

Brak przesunięcia w stronę innych zabiegów

INAMI nie odnotowuje wyraźnego przesunięcia w kierunku innych operacji kolana. Spadek liczby meniscektomii oznacza więc rzeczywiste ograniczenie stosowania tej procedury, a nie jej zastąpienie innymi zabiegami chirurgicznymi. Dane wskazują natomiast na coraz większe wykorzystanie leczenia zachowawczego.

Nadzór nad realizacją wskaźnika prowadzi Służba Oceny i Kontroli Medycznej (SECM) działająca przy INAMI. Jej działania koncentrują się na świadczeniodawcach odbiegających od standardów dobrej praktyki medycznej. Obejmują one przede wszystkim chirurgów ortopedów, ale także lekarzy pierwszego kontaktu, którzy uczestniczą w działaniach informacyjnych.

Po publikacji wskaźnika w belgijskim Dzienniku Urzędowym (Moniteur belge) do chirurgów ortopedów skierowano specjalne informacje. Lekarze ogólni również zostali powiadomieni, ponieważ to oni kierują pacjentów do specjalistów.

W październiku 2023 r. ortopedzi otrzymali indywidualne informacje zwrotne, umożliwiające porównanie ich praktyki z obowiązującym wskaźnikiem oraz wynikami innych lekarzy. Pozwoliło to na ewentualne dostosowanie sposobu leczenia. Odsetek lekarzy mieszczących się poniżej progu wzrósł z 23 procent w 2022 r. do 48 procent w 2024 r.

Wieloczynnikowy charakter obserwowanej zmiany

INAMI podkreśla, że przedstawione dane mają charakter opisowy i nie pozwalają jednoznacznie wskazać bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego z wprowadzeniem wskaźnika. Obserwowana zmiana jest prawdopodobnie efektem kilku nakładających się czynników.

Na sytuację wpływają m.in. rozwój wiedzy medycznej, działania towarzystw naukowych, lepsze informowanie pacjentów oraz większe wsparcie dla metod leczenia zachowawczego. Spadek odnotowany między 2023 a 2024 r. ma charakter statystycznie istotny.

Niepewny wpływ finansowy i dalsze monitorowanie

Na tym etapie trudno dokładnie określić skutki finansowe wprowadzonych zmian. Mniejszej liczbie operacji może towarzyszyć większe wykorzystanie innych form opieki, co utrudnia ocenę ostatecznego wpływu na wydatki systemu.

W czerwcu 2026 r. lekarze objęci monitorowaniem otrzymają nową indywidualną informację zwrotną za pośrednictwem platformy ProSanté, umożliwiającą analizę zmian w ich praktyce od momentu wprowadzenia wskaźnika. Dane będą odtąd aktualizowane automatycznie co roku, co pozwoli ortopedom śledzić ich wyniki w czasie.

SECM analizuje również możliwość wprowadzenia procedur egzekwowania odpowiedzialności w przypadkach budzących wątpliwości.