Rząd Arizony rezygnuje z obniżki akcyzy i zapowiada celowaną pomoc dla najuboższych

Koalicja rządowa Arizona, po intensywnych negocjacjach zakończonych w piątek wieczorem, nie zdecydowała się na wprowadzenie szerokiego mechanizmu obniżki akcyzy na paliwa i energię. Gabinet premiera Barta De Wevera (N-VA) postanowił zamiast tego przeznaczyć dodatkowe wpływy podatkowe wynikające ze wzrostu cen energii na wsparcie dwóch konkretnych grup: gospodarstw domowych znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji finansowej oraz osób dojeżdżających do pracy samochodem. Dodatkowe dochody budżetowe związane z kryzysem energetycznym szacowane są obecnie na około 30 milionów euro miesięcznie.

Liberałowie naciskali, ale bez przełomu

Partia MR od kilku dni wywierała presję na partnerów koalicyjnych, domagając się uruchomienia tzw. mechanizmu odwróconego rygla (cliquet inversé). Rozwiązanie to polega na automatycznym obniżaniu akcyzy proporcjonalnie do dodatkowych wpływów z VAT, jakie państwo uzyskuje wskutek wzrostu cen energii i paliw. Postulat ten popierała również partia Les Engagés. Podczas piątkowego posiedzenia rady ministrów w wąskim gronie (kern) nie udało się jednak osiągnąć porozumienia.

Zamiast powszechnego rozwiązania obejmującego wszystkich mieszkańców Belgii, uzgodniono przygotowanie ukierunkowanego programu wsparcia. Ma on objąć dwie grupy: gospodarstwa domowe o najniższych dochodach, ogrzewające się paliwami kopalnymi, oraz osoby korzystające z samochodu w codziennych dojazdach do pracy. Opracowanie szczegółów powierzono ministrowi ds. energii Mathieu Bihetowi (MR), a finansowanie ma pochodzić w całości z dodatkowych wpływów podatkowych związanych ze wzrostem cen energii.

Premier De Wever: brak miejsca na powszechne dopłaty

Premier Bart De Wever (N-VA) już w czwartek podczas posiedzenia plenarnego Izby Reprezentantów (Chambre des représentants/Kamer van Volksvertegenwoordigers – niższa izba parlamentu federalnego) przekonywał, że państwo nie odnosi realnych korzyści finansowych z rosnących cen energii. Podkreślał, że ewentualne wyższe wpływy z VAT są równoważone przez dodatkowe wydatki, takie jak indeksacja emerytur, wynagrodzeń w sektorze publicznym i świadczeń socjalnych, a także rosnące koszty obsługi długu publicznego wynikające z wyższych stóp procentowych.

Od początku napięć geopolitycznych związanych z konfliktem w Iranie premier konsekwentnie sprzeciwia się szerokim programom wsparcia dla całej populacji. Jak wielokrotnie zaznaczał, nie ma przestrzeni budżetowej na „rozdawanie pieniędzy z helikoptera”, czyli wypłacanie świadczeń bez względu na dochody. Podkreśla również, że nie zamierza powtarzać polityki poprzedniej koalicji Vivaldi, która w latach 2022-2023 wprowadziła szerokie wsparcie finansowe w reakcji na kryzys energetyczny.

Jednocześnie szef rządu sygnalizował gotowość do wdrożenia pomocy ograniczonej i skierowanej do najbardziej potrzebujących. Taki właśnie kompromis osiągnięto podczas piątkowych rozmów. Ustalono również, że pełna analiza skutków kryzysu dla finansów publicznych zostanie przedstawiona na posiedzeniu Rady Ministrów zaplanowanym na 17 kwietnia.

Ograniczanie zużycia i zwiększanie produkcji energii

Równolegle do działań osłonowych rząd planuje wprowadzenie środków mających zmniejszyć zużycie energii oraz zwiększyć jej dostępność. Jak informuje kancelaria premiera, po stronie popytu nacisk zostanie położony na działania prowadzące do ograniczenia konsumpcji energii, przy czym administracja publiczna ma pełnić w tym zakresie rolę przykładu. Podobne kierunki działań mają być promowane także na poziomie europejskim.

W obszarze podaży planowane jest przyspieszenie procedur związanych z budową morskich farm wiatrowych, uruchomienie kolejnego przetargu (Tender 2) oraz maksymalne wykorzystanie istniejących elektrowni jądrowych. Belgia zamierza również wdrożyć zestaw narzędzi regulacyjnych przygotowywanych przez Komisję Europejską w celu stabilizacji cen energii.

Opozycja zarzuca rządowi brak zdecydowanych działań

Decyzje koalicji Arizona spotkały się z krytyką ze strony opozycji. Przewodniczący Parti Socialiste (PS – frankofońska Partia Socjalistyczna) Paul Magnette zarzucił rządowi brak zdecydowanych działań i opóźnienia w reagowaniu na skutki kryzysu. W swoim wpisie na platformie X podkreślił, że ponad miesiąc po eskalacji konfliktu w Iranie koalicja MR/N-VA/Les Engagés nadal nie przedstawiła kompleksowego planu wsparcia dla społeczeństwa.

Zdaniem Magnette’a skuteczne rządzenie wymaga podejmowania konkretnych i sprawiedliwych decyzji w obliczu zagrożeń społecznych. Tymczasem – jak ocenił – obecny rząd ogranicza się do biernego obserwowania sytuacji, zamiast aktywnie przeciwdziałać skutkom rosnących kosztów energii.