Ofiary zamachów w Brukseli wzywane do zwrotu odszkodowań – Life for Brussels alarmuje

Dziesiątki osób poszkodowanych w zamachach terrorystycznych z 22 marca 2016 r. w ostatnich miesiącach otrzymały wezwania do zwrotu świadczeń odszkodowawczych, sięgających nawet setek tysięcy euro. Organizacja Life for Brussels, reprezentująca ofiary, określiła sytuację podczas czwartkowej konferencji prasowej jako dramatyczną. Federalny Urząd ds. Emerytur i Rent (Service fédéral des Pensions/Federale Pensioendienst ) przyznało, że w części spraw doszło do nieprawidłowości.

Czym jest renta naprawcza i kto ma do niej prawo

Renta naprawcza to dożywotnie świadczenie przyznawane przez państwo belgijskie na podstawie ustawy z 18 lipca 2017 r. Przysługuje bezpośrednim ofiarom terroryzmu, u których stwierdzono co najmniej 10 procent trwałego uszczerbku na zdrowiu – zarówno fizycznego, jak i psychicznego – a także bliskim osób, które zginęły w zamachach.

Obecnie świadczenie to otrzymuje około 600 osób. W atakach na lotnisku w Zaventem i w stacji metra Maalbeek zginęły 32 osoby, a setki zostały ranne.

Żądania zwrotu sięgające setek tysięcy euro

W latach 2024-2025 Urząd Federalny rozpoczął wysyłanie pism wzywających do zwrotu wcześniej wypłaconych świadczeń. Jak poinformowała Jamila Adda z Life for Brussels, organizacja zna kilkadziesiąt takich przypadków.

Wśród osób objętych wezwaniami znajdują się osoby po amputacjach, osoby cierpiące na zespół stresu pourazowego, a także rodziny ofiar śmiertelnych. W wielu sprawach kwoty wynoszą kilkadziesiąt tysięcy euro, a w skrajnych przypadkach sięgają nawet kilkuset tysięcy.

Zdaniem prawników działania są bezprawne

Mecenas Valérie Gérard, reprezentująca Life for Brussels, ocenia działania administracji jako sprzeczne z prawem. Zgodnie z ustawą z 2017 r. żądanie zwrotu świadczeń wstecz jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku oszustwa, a w znanych organizacji sprawach nie ma na to dowodów.

Mimo to w niektórych przypadkach administracja dokonuje rozliczeń sięgających aż do 22 marca 2016 r., potrącając 20 procent z przyszłych świadczeń. Zdarza się również zawieszanie wypłat na wiele miesięcy, a nawet lat.

Zasada przewiduje, że nie można otrzymać podwójnego odszkodowania za tę samą szkodę – jeżeli ubezpieczyciel wypłaci świadczenie za dany uszczerbek, kwota ta powinna zostać odliczona od renty. Jak podkreśla mecenas Gérard, dotyczy to jednak wyłącznie przyszłych wypłat, a nie środków już wypłaconych.

Dodatkowo w 2018 r., podczas spotkania z gabinetem ówczesnej minister spraw społecznych Maggie De Block, ustalono, że do czasu ostatecznego rozliczenia z ubezpieczycielem nie należy żądać zwrotów, a odliczeniu podlegają wyłącznie odszkodowania za uszczerbek osobisty.

Sprawa trafiła do polityków

18 lutego 2026 r. Life for Brussels przekazała w tej sprawie notę premierowi Bartowi De Weverowi oraz członkom rządu federalnego. Frankojęzyczni parlamentarzyści skierowali pytania do ministrów z N-VA – Theo Franckena oraz Jana Jambona.

Francken zapewnił, że zwroty powinny dotyczyć wyłącznie przypadków oszustwa. Jak jednak wskazuje mecenas Gérard, praktyka administracyjna nie zawsze odpowiada tym deklaracjom.

10 marca 2026 r. delegacja ofiar spotkała się w gabinecie ministra Franckena. Wśród uczestników była Laetitia Dejaeghere z Laken, która pracowała na lotnisku Zaventem w dniu zamachów. Kobieta doznała poważnych obrażeń, przeszła długie leczenie i rehabilitację, a mimo powrotu do pracy nie jest w stanie funkcjonować jak wcześniej.

W 2025 r. otrzymała wezwanie do zwrotu 15 000 euro, a jej przyszłe świadczenie zostało obniżone. Jak poinformowała Jamila Adda, minister zadeklarował zaangażowanie w rozwiązanie problemu.

Problem nierównego traktowania dzieci

Organizacja zwraca również uwagę na nierówności dotyczące nieletnich. Przykładem jest chłopiec, który stracił matkę w zamachu w Maalbeek – jako dziecko otrzymuje rentę jedynie do ukończenia 18 lat.

Tymczasem dorosłe dzieci ofiar mają prawo do świadczenia dożywotniego. Life for Brussels apeluje o zmianę przepisów, które prowadzą do takiego zróżnicowania sytuacji.

Ministerstwo przyznaje się do błędów

Federalny urząd ds. Emerytur i Rent poinformował, że rozpoczęto działania korygujące. Spośród około 600 beneficjentów problemy dotyczyły 57 osób.

W 14 przypadkach pierwotnie zażądano zwrotu, jednak decyzje te są obecnie weryfikowane, a niesłusznie pobrane kwoty mają zostać zwrócone. Kolejne 43 osoby otrzymały pisma o niejednoznacznej treści – wkrótce mają otrzymać nowe informacje, potwierdzające brak żądań zwrotu wstecz.

Resort podkreśla, że renta naprawcza ma charakter uzupełniający. Oznacza to, że od świadczenia należy odliczyć inne odszkodowania otrzymane za tę samą szkodę, aby uniknąć podwójnej wypłaty.

Niezależni eksperci potwierdzają tę interpretację, zwracając jednak uwagę, że literalne stosowanie przepisów może odbiegać od ich pierwotnego celu. Renta naprawcza stanowi jedynie częściową rekompensatę poniesionych strat, a jej ideą była przede wszystkim solidarność państwa z ofiarami.

Kontrowersje przed rocznicą zamachów

Life for Brussels wyraża zdumienie, że do takich sytuacji dochodzi tuż przed dziesiątą rocznicą zamachów. Jamila Adda określiła działania administracji jako gorzki sygnał dla ofiar w obliczu zbliżających się uroczystości upamiętniających tragiczne wydarzenia.