Federacja Walonii-Brukseli podnosi opłaty za studia po 14 latach – średni wzrost o 43%

Po czternastu latach zamrożenia opłat za studia, rząd Federacji Walonii-Brukseli zdecydował o ich znaczącej podwyżce. Od września 2026 roku standardowa opłata za rok akademicki (tzw. minerval) wzrośnie z 835 do 1 194 euro, czyli o 43%. Decyzja koalicji MR i Les Engagés wpisuje się w plan konsolidacji finansów publicznych regionu, którego deficyt przekracza 1,5 miliarda euro rocznie.

Nowy system przewiduje cztery progi opłat uzależnione od dochodów gospodarstwa domowego. Zmiana ma złagodzić skutki podwyżki dla rodzin o niższych dochodach, jednocześnie zwiększając wkład studentów z zamożniejszych środowisk. W 2027 roku planowana jest kolejna reforma, która ma objąć studentów zagranicznych – ich udział w finansowaniu uczelni ma wzrosnąć.

Kontekst finansowy

Podwyżka jest częścią pakietu budżetowego, nad którym rząd pracował przez trzy tygodnie. Deficyt Federacji Walonii-Brukseli ma zostać obniżony z 1,5 do 1,2 miliarda euro, podczas gdy całkowity dług regionu sięga już 14,25 miliarda – czyli 105% jego rocznych przychodów.

Edukacja, stanowiąca największą część wydatków, stała się naturalnym celem oszczędności. W 2026 roku planowane cięcia w tym sektorze sięgną 86,7 miliona euro. Ponieważ pensje nauczycieli odpowiadają za ok. 80% kosztów edukacji, przewidziano zwiększenie ich pensum – nauczyciele szkół średnich będą prowadzić 22 zamiast 20 godzin tygodniowo.

Zróżnicowane opłaty w zależności od dochodów

Nowy system wprowadza cztery kategorie opłat w zależności od sytuacji materialnej rodziny. Ma on chronić studentów z mniej zamożnych gospodarstw domowych, jednocześnie zwiększając wkład tych, których sytuacja finansowa jest lepsza.

Progi dochodowe i szczegółowe kwoty dla każdej kategorii nie zostały jeszcze podane, ale władze zapowiadają, że nowy model ma zbliżyć się do systemu obowiązującego we Flandrii, gdzie podobne rozwiązania funkcjonują od lat.

Studenci zagraniczni pod lupą

Kolejna reforma zapowiedziana na 2027 rok dotyczyć będzie studentów zagranicznych. Rząd planuje zwiększyć ich wkład finansowy w koszty edukacji. Od kilku lat temat ten powraca w debacie publicznej – uczelnie francuskojęzyczne przyciągają wielu studentów spoza UE, co generuje wydatki finansowane z budżetu publicznego.

Władze argumentują, że przy obecnym kryzysie fiskalnym konieczne jest bardziej zrównoważone podejście – tak, by studenci z zagranicy partycypowali w kosztach kształcenia w większym stopniu.

Szersze cięcia w budżecie

Oszczędności obejmą również inne sektory.

• Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna: dotacje dla operatorów akredytowanych przez ONE nie będą waloryzowane.
• Kultura: budżet sektora zostanie zmniejszony o 12,9 miliona euro; ograniczone zostaną dotacje projektowe i akredytacje dla nowych ośrodków.
• Pomoc młodzieży: wnioski o akredytacje będą zawieszone w latach 2026–2027, a przeliczniki dotacji pozostaną zamrożone.
• Badania naukowe: cięcia w Narodowym Funduszu Badań Naukowych przyniosą oszczędności 1,5 miliona euro rocznie.

Zmiany w pracy nauczycieli

Mechanizm przedemerytalny DPPR zostanie utrzymany, ale dostosowany do przepisów federalnych. Jednocześnie zwiększenie pensum nauczycieli szkół średnich może spotkać się z oporem związków zawodowych – zwłaszcza w sektorze, który już teraz boryka się z problemem niedoboru kadry.

Wpływ na studentów i rodziny

Dla studentów i ich rodzin wzrost o 360 euro rocznie oznacza zauważalne obciążenie finansowe. W połączeniu z rosnącymi kosztami zakwaterowania, transportu i materiałów dydaktycznych, może to zniechęcić część młodych ludzi do podjęcia studiów lub zmusić ich do pracy zarobkowej w trakcie nauki.

Szczególnie narażone będą rodziny z klasy średniej – ich dochody mogą być zbyt wysokie, by kwalifikować się do najniższej stawki, ale jednocześnie niewystarczające, by bez trudu pokryć rosnące koszty.

Porównanie z innymi regionami

Nowe stawki zbliżą Federację Walonii-Brukseli do Flandrii, gdzie standardowy minerval jest już wyższy. Niska opłata za studia była dotąd symbolem dostępności edukacji i dumą polityki społecznej regionu. Jej podniesienie oznacza koniec pewnego etapu – odchodzenie od modelu, w którym szkolnictwo wyższe finansowane było niemal w całości z budżetu publicznego.

Reakcje i debata publiczna

Organizacje studenckie już zapowiadają protesty, argumentując, że podwyżka ograniczy równość szans. Związki zawodowe nauczycieli wyrażają sprzeciw wobec zwiększenia pensum, a środowisko akademickie jest podzielone – część rektorów widzi w zmianach szansę na poprawę finansów uczelni, inni ostrzegają przed spadkiem liczby studentów i pogorszeniem dostępności edukacji.

Wpływ na polską społeczność

Dla polskich rodzin mieszkających w Belgii, których dzieci studiują w Federacji Walonii-Brukseli, zmiana oznacza realne zwiększenie kosztów edukacji. Wielu Polaków zalicza się do klasy pracującej i średniej, dlatego nowy system może okazać się odczuwalny dla ich budżetów.

Mimo to, w porównaniu z innymi krajami Europy Zachodniej, belgijskie uczelnie pozostaną stosunkowo przystępne – nawet po podwyżce opłaty pozostaną kilkukrotnie niższe niż np. we Francji, Holandii czy Wielkiej Brytanii.

Długofalowe skutki

Reforma finansowania szkolnictwa wyższego zapoczątkuje nowy etap w polityce edukacyjnej regionu. Kluczowe będzie monitorowanie, czy zróżnicowanie opłat rzeczywiście chroni studentów o niższych dochodach, a także jak zmiana wpłynie na strukturę społeczną uczelni.

Od 2026 roku belgijski system akademicki w części francuskojęzycznej stanie się bardziej zbliżony do modelu europejskiego – w którym większą część kosztów edukacji ponoszą sami studenci. To zmiana symboliczna, ale i systemowa – zwiastująca nowy rozdział w finansowaniu nauki i edukacji w Belgii.