Reorganizacja rynku hulajnóg elektrycznych w Brukseli kończy się zwycięstwem Dott i Bolt

Region Brukseli zakończył wieloletni proces regulacji rynku współdzielonych hulajnóg elektrycznych, ustanawiając nowy porządek w sektorze mikromobilności. Od czwartku amerykańska firma Dott i estońska Bolt pozostają jedynymi autoryzowanymi operatorami w stolicy, po wycofaniu się amerykańskiego giganta Lime z rynku brukselskiego.

Ewolucja od anarchii do regulacji

Wprowadzenie hulajnóg elektrycznych do Brukseli w czerwcu 2018 roku charakteryzowało się brakiem jakiejkolwiek regulacji prawnej. Niemal dziesięć przedsiębiorstw rozmieściło w stolicy ponad 20 tysięcy pojazdów, tworząc chaos komunikacyjny na chodnikach i w przestrzeni publicznej. Sytuacja ta zmusiła władze regionalne do opracowania kompleksowych ram regulacyjnych dla sektora mikromobilności współdzielonej.

Pandemia COVID-19 stanowiła punkt zwrotny w podejściu administracji do tej problematyki. Rząd brukselski przyjął w 2023 roku rozporządzenie mające na celu uregulowanie rynku współdzielonej mikromobilności, wprowadzając radykalne ograniczenia dla dotychczasowych operatorów. Nowe przepisy ograniczyły liczbę autoryzowanych firm do dwóch, jednocześnie ustanawiając pułap 8 tysięcy pojazdów dla całego regionu.

Kryteria selekcji i proces przetargowy

Procedura przetargowa uwzględniała wielokryteriową ocenę kandydatów, obejmującą przestrzeganie zasad parkowania i zarządzanie przestrzenią publiczną, bezpieczeństwo użytkowników, jakość pojazdów, przestrzeganie kodeksu drogowego oraz wpływ środowiskowy. Administracja Bruxelles-Mobilité przeanalizowała 27 wniosków pochodzących od 15 operatorów, ostatecznie uznając amerykańską firmę Dott i estońską Bolt za najlepiej punktowane w całościowej ocenie.

Zwycięskie przedsiębiorstwa otrzymały licencje na okres od 2024 do 2027 roku, z prawem do eksploatacji maksymalnie 4 tysięcy hulajnóg każde. Nowy system przewiduje również utworzenie 1500 wyznaczonych stref parkingowych oraz wprowadzenie zróżnicowanych limitów prędkości w zależności od charakteru obszaru miejskiego.

Kontrowersje procesowe i spory sądowe

Odrzuceni kandydaci, szczególnie amerykański Lime wspierany przez Uber oraz szwedzki Voi, zakwestionowali transparentność procesu selekcji. Hannah Landau, przedstawicielka Lime, krytykowała przyspieszony 30-dniowy proces oceny, kontrastując go ze standardowymi wielomiesięcznymi procedurami stosowanymi w innych europejskich metropoliach. Przedsiębiorstwo argumentowało, że tak skrócony harmonogram uniemożliwił rzetelną analizę wszystkich wniosków.

Lime i Voi zainicjowały wielopoziomową strategię prawną, obejmującą odwołania do administracji Bruksela-Mobilność, postępowania tymczasowe przed sądem pierwszej instancji oraz skargi kasacyjne do Rady Stanu. Sąd pierwszej instancji początkowo umożliwił kontynuację działalności przez obie firmy do wygaśnięcia ich dotychczasowych licencji – do 23 sierpnia 2024 dla Voi i 2 lipca 2025 dla Lime.

Strategia Uber-Lime i reakcja władz

Marie Thibaut de Maisières, rzeczniczka regionalnej minister mobilności Elke Van den Brandt, interpretowała działania Lime w kontekście szerszej strategii korporacyjnej Uber. Według administracji regionalnej, amerikanńska korporacja systematycznie stosuje taktykę ataków prawnych, lobbingu i wyczerpywania sądowego w celu podważania lokalnych regulacji w różnych krajach i regionach.

Ostatnia próba Lime polegała na kwietniowym wniosku o zawieszenie rozporządzenia przyznającego trzyletnie licencje firmom Dott i Bolt, z jednoczesnym żądaniem tymczasowego przedłużenia własnej licencji do czasu rozstrzygnięcia przez Radę Stanu. Rada Stanu odrzuciła jednak tę prośbę 1 lipca, zmuszając Lime do wycofania floty z brukselskich ulic.

Implikacje dla sektora mikromobilności

Minister Van den Brandt podkreśliła pozytywne skutki nowego systemu regulacyjnego dla jakości życia w stolicy. Ograniczenie liczby operatorów umożliwiło powrót do realistycznej liczby hulajnóg i rowerów współdzielonych, eliminując nadmierną podaż, która w poprzednich latach generowała liczne uciążliwości i konflikty w przestrzeni publicznej.

Obecna sytuacja prawna charakteryzuje się tymczasowością, uzależnioną od finalnego orzeczenia Rady Stanu. W przypadku przegrania przez Region Brukselski, licencje przyznane firmom Dott i Bolt zostałyby unieważnione, a odrzuceni operatorzy mogliby domagać się odszkodowań. Zwycięstwo regionu oznaczałoby definitywne potwierdzenie nowego porządku regulacyjnego.

Perspektywy rozwoju rynku

Bez interwencji sądowej, obecne licencje obowiązują do 31 grudnia 2026 roku. Region Brukselski planuje przeprowadzenie nowego przetargu na wdrożenie pojazdów współdzielonej mikromobilności od 2027 roku, co może otworzyć rynek dla nowych uczestników lub umożliwić powrót dotychczasowym kandydatom.

Proces brukselski stanowi precedens dla europejskich metropolii borykających się z podobnymi wyzwaniami regulacyjnymi w sektorze mikromobilności. Sukcesywne wprowadzanie ograniczeń ilościowych i jakościowych dla operatorów może stać się modelem dla innych miast dążących do zrównoważenia innowacji transportowych z potrzebami zarządzania przestrzenią publiczną.