Hadja Lahbib o pożarach lasów w Europie – „Świat płonie, nie tylko Europa”

W obliczu coraz częstszych i gwałtowniejszych pożarów lasów Europa musi nie tylko wzmocnić system ochrony ludności, lecz przede wszystkim dostosować lasy, rolnictwo i gospodarkę przestrzenną do zmian klimatu – uważa unijna komisarz do spraw zarządzania kryzysowego Hadja Lahbib. W rozmowie z dziennikiem L’Echo, udzielonej po powrocie z francuskiego departamentu Gironde, gdzie spotkała się ze strażakami, przedstawicielami samorządów i europejskimi zespołami walczącymi z ogniem, komisarz zaapelowała o przeznaczenie 10,7 miliarda euro na lepsze przygotowanie Unii Europejskiej do sytuacji kryzysowych. Propozycja ta może jednak napotkać sprzeciw tak zwanych oszczędnych państw członkowskich.

Wszystkie wnioski o pomoc zostały rozpatrzone

Jak zapewniła Lahbib, Unia odpowiedziała na wszystkie prośby o wsparcie przekazane przez Francję i Hiszpanię. Pomoc uruchamiano zarówno ze wspólnej europejskiej puli zasobów, jak i z RescEU, czyli strategicznej rezerwy należącej do Unii. Obecnie dostępne są 22 samoloty, w tym maszyny typu Canadair, Air Tractor i Fireboss, a także pięć śmigłowców.

Większość środków skierowano do Francji i Hiszpanii, ale wsparcie otrzymała również Tunezja. Zdaniem komisarz pokazuje to, że Unia potrafi działać także poza własnymi granicami i uczestniczyć w szerszych mechanizmach solidarnościowych. „Unia Europejska jest tu jak parasol, dodatkowa warstwa, żeby jednoczyć, żeby koordynować” – wyjaśniła.

Ekstremalne warunki do 3 sierpnia

Sytuacja jest codziennie analizowana wspólnie z unijnym centrum kryzysowym oraz państwami członkowskimi. Siedmiodniowe prognozy przekazuje system satelitarny Copernicus.

Z najnowszego raportu, który komisarz właśnie otrzymała, wynika, że prognozy dla części Unii nie są optymistyczne. „Do 3 sierpnia będziemy mieli warunki ekstremalne, bardzo ekstremalne” – ostrzegła Lahbib. Jak wskazała, zagrożenie pożarowe nadal będzie utrzymywać się na Półwyspie Iberyjskim i w północnej Afryce. We Francji – na południu, w centrum i na wschodzie kraju – ryzyko pożarów może wzrosnąć od 1 sierpnia.

Wnioski z kryzysu i strategia przygotowania

Według komisarz pierwszym wnioskiem z obecnego kryzysu jest konieczność szybszego wdrażania strategii przygotowania na pożary, przyjętej w marcu. Dokument zawiera szczegółowe zalecenia uwzględniające postępujące ocieplenie klimatu. Dotyczą one tego, jak w przyszłości – która, jak podkreśla Lahbib, zaczyna się już teraz – prowadzić uprawy, planować przestrzeń i na nowo organizować gospodarkę leśną. Wśród proponowanych działań znajdują się zróżnicowanie gatunków drzew, tworzenie pasów przeciwpożarowych oraz zwiększenie dostępnych zasobów.

Prace nad strategią rozpoczęły się bezpośrednio po objęciu przez Lahbib stanowiska. Ich rezultatem jest wniosek o podniesienie budżetu unijnego mechanizmu ochrony ludności do 10,7 miliarda euro.

Mechanizm opiera się na podejściu obejmującym wszystkie rodzaje zagrożeń. „Obecnie skupiamy się na pożarach, ale za kilka tygodni możemy mieć do czynienia z powodziami, atakami dronów, cyberatakami czy blackoutami energetycznymi, jakie miały miejsce w Hiszpanii” – wyliczyła komisarz. We wrześniu Komisja ma przedstawić ocenę ryzyka, czyli prognozę wszystkich zagrożeń, z którymi Europa może się zmierzyć.

Zadaniem mechanizmu jest przygotowywanie się na kryzysy i przewidywanie ich skutków. Z tego powodu Lahbib zaleciła wcześniej w tym roku, aby mieszkańcy dysponowali trzydniowym zestawem przetrwania. Jak zaznaczyła, myśli przy tym o osobach, które w obliczu pożarów musiały opuścić swoje domy w ciągu dwudziestu minut.

Spór o pieniądze z „oszczędnymi” państwami

Zapytana, czy uda się przekonać państwa niechętne zwiększaniu wydatków, między innymi Holandię i Niemcy, komisarz przypomniała, że 30 kwietnia Holandia po raz pierwszy w historii uruchomiła mechanizm ochrony ludności właśnie z powodu pożarów lasów. Jej zdaniem żadne państwo członkowskie nie jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z ekstremalnymi zjawiskami naturalnymi.

Jako przykład wskazała pyrocumulonimbusy, które regularnie pojawiają się w takich krajach jak Australia i Kanada. „Dziś obserwujemy te ekstremalne zjawiska klimatyczne, z kolumnami ognia, suchymi burzami, burzami ogniowymi, które same się napędzają i tworzą kule ognia zdolne przemieścić się na ponad kilometr. To jest niezwykle trudne do opanowania” – powiedziała. Dlatego, jak dodała, konieczne jest wspólne zgromadzenie znacznych zasobów, które można szybko skierować w miejsce kryzysu.

Raport Trybunału Obrachunkowego i ofiary pożarów

Niektóre państwa powołują się na krytyczny wobec RescEU raport Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Komisarz ocenia go jednak pozytywnie. Jak zaznaczyła, zawarte w nim zalecenia są zgodne z priorytetami Komisji. Chodzi między innymi o zwiększenie skuteczności mechanizmu, zabezpieczenie dostaw, rozwój wspólnych europejskich zakupów i współpracy między państwami członkowskimi, a także uproszczenie procedur administracyjnych. Zdaniem Lahbib dokument potwierdza również, że RescEU umożliwił szybką i skuteczną reakcję na sytuacje kryzysowe.

Komisarz przypomniała znane powiedzenie, że lepiej zapobiegać niż leczyć. W Grecji zginęło trzech strażaków, a na początku tygodnia dwóch kolejnych poniosło śmierć w Hiszpanii. We Francji, podczas działań, w ramach których uruchomiono europejski mechanizm ochrony ludności, nie odnotowano ofiar wśród ludności cywilnej. „Ale utracone życie to utracone życie. Od dobrych kilku lat ostrzegamy przecież przed zmianami klimatu” – podkreśliła.

„Świat płonie”

Odnosząc się do nacisków politycznych na spowolnienie działań klimatycznych w Europie, Lahbib stwierdziła, że świat płonie i problem nie ogranicza się jedynie do Europy, ponieważ podobne zjawiska występują także na innych kontynentach. Jak podkreśliła, obecnie mamy do czynienia ze zdarzeniami, których wcześniej nie obserwowano. W Uccle w Belgii zanotowano najwyższe temperatury od stu lat, natomiast we Francji, w niektórych kotlinach, termometry wskazywały 50 stopni.

Zdaniem komisarz przemysł musi się dostosować, a jednocześnie konieczne jest przyspieszenie badań i rozwoju, zmiana zachowań oraz inne podejście do planowania przestrzennego. Jako przykład właściwego kierunku wskazała Eupen, gdzie po ekstremalnych zdarzeniach z 2021 r. Unia wsparła projekt mający zapobiec kolejnym katastrofom powodowanym przez rzekę. „Tak właśnie trzeba przemyśleć środowisko i sposób zamieszkiwania. Nie przeciw naturze, ale razem z naturą” – powiedziała.

W Gironde lasy jodłowe posadzono ponad pół wieku temu, aby ustabilizować grunt. Jak zauważyła Lahbib, obecnie stały się one wyjątkowo podatne na ogień. Wystarczy jedna iskra, a poszycie i warstwa próchnicy sprawiają, że ogień rozprzestrzenia się bardzo szybko.

Komisarz odniosła się również do presji ze strony ugrupowań kwestionujących zmiany klimatu i dążących do ograniczenia działań przeciwko ociepleniu. Jej zdaniem prędzej czy później politycy ci zderzą się z rzeczywistością. Gdy spotkają osoby, które straciły cały swój majątek, będą musieli spojrzeć prawdzie w oczy – a ta, jak zaznaczyła, jest smutna i wymaga zmiany podejścia.

Spór o samochody spalinowe i pozycja Europy

Pytana o stanowisko Europejskiej Partii Ludowej, największej europejskiej rodziny politycznej, z której wywodzi się Ursula von der Leyen, oraz o dążenie tego ugrupowania do rewizji zakazu sprzedaży nowych samochodów spalinowych od 2035 r. pod naciskiem niemieckiej CDU, Lahbib odpowiedziała krótko: „Uważam, że to nie jest czas na polemiki. To czas na jedność i solidarność”.

Jak dodała, nie można już twierdzić, że ocieplenie klimatu dopiero puka do drzwi Europy. Według danych naukowców Europa jest kontynentem ocieplającym się najszybciej na świecie. Mimo widocznego wycofywania się z części działań pod presją polityczną, Europa pozostaje – zdaniem Lahbib – latarnią w ciemności w zakresie dostosowywania się do zmian klimatu. Dotyczy to zwłaszcza porównania z innymi dużymi emitentami zanieczyszczeń, czyli Chinami i Stanami Zjednoczonymi, które wystąpiły z porozumienia paryskiego. Jak przekonuje komisarz, wobec wyzwania klimatycznego potrzebna jest przede wszystkim solidarność, ponieważ wszyscy żyją na tej samej planecie.

Amplituda, powtarzalność i jednoczesność

Na pytanie, czy Europa przyszłości będzie musiała przyzwyczaić się do spędzania całego lata w strachu przed pożarami lasów, Lahbib odpowiedziała, że ludzie mają krótką pamięć. Nowe są natomiast skala zjawisk, ich powtarzalność oraz fakt, że występują jednocześnie w wielu miejscach.

Lasy są również coraz intensywniej wykorzystywane. W Gironde tereny leśne i plantacje przeznaczone są do celów komercyjnych, a zabudowa systematycznie się rozszerza. Ogień dotarł na odległość 15 kilometrów od Bordeaux właśnie dlatego, że miasta zajmują coraz większe obszary. W pobliżu znajdują się również ważne zakłady objęte dyrektywą Seveso. Pożary docierające bezpośrednio do takich obiektów oznaczają zupełnie inną kategorię zagrożenia.

„Trzeba zrewidować model intensywnej gospodarki leśnej, a nawet rolnej” – podkreśliła komisarz. Komisja przygotowała zalecenia w tym zakresie i zwróciła się do państw członkowskich, aby wykorzystały dostępne fundusze europejskie na działania związane z dostosowaniem się do zmian klimatu.

Największym zagrożeniem jest to, czego nikt nie przewiduje

Zapytana, które ryzyko jest obecnie najpoważniejsze dla Europy, Lahbib wskazała na zagrożenie nieoczekiwane – takie, którego nikt wcześniej nie brał pod uwagę.

Jak wyjaśniła, wszystkie służby muszą wiedzieć, jakie działania podjąć i jak poszczególne elementy systemu mają ze sobą współpracować. Porównała to do orkiestry, w której każdy zna swoją partię. Przyczyna zdarzenia ma przy tym drugorzędne znaczenie, niezależnie od tego, czy będzie ono przypadkowe, naturalne, celowo wywołane czy wynikające ze złych intencji. Jeżeli Europa będzie odpowiednio przygotowana, poradzi sobie także z tym, czego nie udało się wcześniej przewidzieć – i to, zdaniem komisarz, ma największe znaczenie.