Sześć lat bez unijnej decyzji w sprawie Nutri-Score – politycy i organizacje zarzucają Komisji Europejskiej pogrzebanie projektu

Komisja Europejska nadal nie przedstawiła propozycji ujednoliconego oznakowania wartości odżywczej żywności, mimo że zobowiązała się do tego sześć lat temu. Zdaniem części polityków i organizacji pozarządowych oznacza to w praktyce pogrzebanie systemu Nutri-Score. O sprawie informuje dziennik Le Soir. Tymczasem w Belgii rośnie presja na wprowadzenie obowiązkowego oznakowania na poziomie krajowym, a zdecydowana większość konsumentów popiera takie rozwiązanie.

Obietnica z 2020 r. i brak propozycji

Ogłoszona w 2020 r. strategia „Od pola do stołu” miała sprawić, że cały łańcuch żywnościowy stanie się zdrowszy i bardziej zrównoważony. Jeden z jej elementów dotyczył żywienia. Komisja Europejska zobowiązała się wówczas, że do końca 2022 r. przedstawi propozycję jednolitego i obowiązkowego w całej Unii Europejskiej oznakowania wartości odżywczej, umieszczanego na przedniej stronie opakowań. Jednym z rozważanych rozwiązań był Nutri-Score – kolorowa skala od A do E, od ciemnej zieleni po pomarańcz, która pozwala porównywać wartość odżywczą produktów należących do tej samej kategorii.

Sześć lat później żadna propozycja nadal nie została przedstawiona. Eurodeputowany Yvan Verougstraete, zajmujący się między innymi kwestiami zdrowia publicznego i ochrony konsumentów, wskazuje również, że Komisja odmawia publikacji dokumentów wykorzystanych podczas przygotowywania reformy. „Komisja Europejska zdaje się chcieć pogrzebać Nutri-Score. Jej postępowanie w ważnej sprawie dotyczącej zdrowia publicznego oraz całkowity brak przejrzystości są niegodne” – oświadczył przewodniczący Les Engagés. W czwartek zapowiedział, że zwróci się do Komisji Europejskiej o wyjaśnienia.

Nutri-Score wciąż tylko dobrowolny

Do tej pory Nutri-Score został dobrowolnie przyjęty przez siedem krajów europejskich. Pierwsza była Francja w 2017 r., rok później dołączyła Belgia, a w 2020 r. Niemcy. Upowszechnienie systemu w całej Unii Europejskiej pozostaje jednak w martwym punkcie.

Jak zaznacza w komunikacie eurodeputowany należący do Europejskiej Partii Demokratycznej (PDE), Komisja nie przedstawiła ani propozycji, ani wyjaśnienia. Jeszcze większe zastrzeżenia budzi jego zdaniem odmowa dostępu do ocen skutków, opinii i innych dokumentów przygotowawczych, o które wystąpiły organizacje społeczeństwa obywatelskiego. Brak przejrzystości stał się obecnie przedmiotem postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Organizacja Access Info Europe poinformowała 13 lipca o wniesieniu odwołania do Trybunału Sprawiedliwości UE po tym, jak Sąd Unii Europejskiej uznał jej wniosek za niedopuszczalny. Organizacja kwestionuje przede wszystkim skutki nieprzestrzegania przez Komisję ustawowych terminów odpowiedzi na wnioski o dostęp do dokumentów.

Konsumenci chcą obowiązkowego oznakowania

Belgijski poseł Jean-François Gatelier z Les Engagés, autor projektu przewidującego obowiązkowe stosowanie Nutri-Score na poziomie krajowym, podkreśla, że Europa nie może deklarować walki z gwałtownym wzrostem liczby chorób przewlekłych, a jednocześnie rezygnować z jednego z najprostszych i najskuteczniejszych narzędzi profilaktycznych.

Obowiązkowe oznakowanie ma szerokie poparcie społeczne. Z niedawnego badania organizacji konsumenckiej Testachats/Test Aankoop wynika, że 94 procent mieszkańców Belgii zna Nutri-Score, a 78 procent chciałoby, aby system obowiązkowo pojawiał się na wszystkich opakowaniach.

Rzeczniczka organizacji Julie Frère ocenia, że pozwoliłoby to konsumentom prawidłowo porównywać produkty należące do tej samej kategorii nie tylko pod względem ceny, lecz także jakości odżywczej. „Dziś część producentów świadomie rezygnuje z umieszczania słabego Nutri-Score w obawie, że konsumenci wybiorą inny produkt” – dodaje.

W Belgii rośnie presja

Obecnie rozpatrywanych jest kilka inicjatyw politycznych. Poza projektem Les Engagés, który zakłada obowiązkowe oznakowanie wszystkich opakowań, ta sama centrowa partia przygotowała drugi projekt ustawy przewidujący zakaz reklamowania produktów z oceną D lub E.

Minister zdrowia publicznego Frank Vandenbroucke z Vooruit zapowiada natomiast przygotowanie dekretu królewskiego, który wprowadziłby obowiązek podawania Nutri-Score w reklamach artykułów spożywczych. Takie rozwiązanie popiera 65 procent uczestników badania Testachats, a w przypadku reklam żywności skierowanych do dzieci odsetek ten wzrasta do 73 procent. Julie Frère podkreśla, że jasna i łatwo dostępna informacja żywieniowa jest jednym z najważniejszych narzędzi zdrowia publicznego w walce z nadwagą, otyłością oraz związanymi z nimi chorobami.

Kilka zdecydowanych rekomendacji przedstawiła niedawno także belgijska rada ds. profilaktyki poprzez żywienie – forum utworzone przez PwC Belgium, skupiające przedstawicieli sektora zdrowia, nauki, władz publicznych i branży spożywczej. Wśród postulatów znalazł się obowiązek stosowania Nutri-Score, który miałby ułatwić konsumentom dokonywanie wyborów żywieniowych.

Skala problemu i opór branży

Sprawa ma pilne znaczenie dla zdrowia publicznego, ponieważ nadwaga i otyłość nadal się rozprzestrzeniają, a Światowa Organizacja Zdrowia mówi w tym kontekście o epidemii. Według instytutu Sciensano 49 procent mieszkańców Belgii w wieku od trzech lat ma nadwagę, natomiast 18 procent zmaga się z otyłością.

Nadwaga i otyłość należą do głównych przyczyn zgonów i niepełnosprawności w Europie. Nadmierna masa ciała zwiększa ryzyko wielu chorób niezakaźnych, w tym chorób sercowo-naczyniowych, nerek i stawów oraz cukrzycy typu 2. Z otyłością wiąże się ponad 200 powikłań.

Zdaniem Suzy Sumner, kierującej brukselskim biurem organizacji Foodwatch International, dobrowolne oznakowanie nie jest wystarczające. „Dopóki Nutri-Score pozostanie fakultatywny, producenci żywności będą mogli po prostu z niego nie korzystać, pozostawiając konsumentów w niewiedzy co do jakości odżywczej kupowanych produktów” – podkreśla.

Dokumenty uzyskane przez Foodwatch w 2023 r. pokazały skalę nacisków wywieranych w tej sprawie przez branżę spożywczą. Jednym z głównych przeciwników harmonizacji opartej na Nutri-Score są Włochy, które uważają ten system za niekorzystny dla części tradycyjnych produktów. Przeciwko takiemu modelowi oznakowania mobilizowały się również duże włoskie koncerny spożywcze.