Emerytury artystów pod znakiem zapytania – sektor kultury alarmuje o „podwójnej dyskryminacji”

Projekt ustawy złożony przez ministra emerytur Jana Jambona (N-VA) nie uwzględnia szczególnego charakteru pracy artystów sprzed kwietnia 2014 r., co wywołało zdecydowany sprzeciw federacji branżowych. Jak informuje dziennik Le Soir, przygotowany przez ministra projekt, ograniczający tak zwane okresy zaliczane do emerytury, doprowadził do nowej mobilizacji środowiska kultury ponad podziałami.

Istnieje wiele zawodów – między innymi dokerzy, rybacy morscy czy pracownicy sektora sztuki – w których praca z natury ma charakter wymuszenie przerywany. Na niektórych etapach kariery osoby wykonujące te zawody nie mogą pracować, choć nie pozostają bierne zawodowo, nie szukają zatrudnienia i nie są bezrobotne – jak artyści w czasie tworzenia. Choć rząd Arizona początkowo nie uwzględnił tej specyfiki, ostatecznie uznał szczególny charakter takich „przerywanych” zawodów. W sytuacji, gdy minister Jambon chce ograniczyć do 20 procent uwzględnianie tak zwanych okresów zaliczanych, takich jak choroba i inne przerwy, przy obliczaniu emerytury, podobne ograniczenie wobec przerw w pracy dokerów, rybaków czy artystów byłoby nie do przyjęcia.

Wyjątek z granicą w 2014 roku

W projekcie ustawy, który Jan Jambon złożył pod koniec maja w parlamencie federalnym i który wprowadza „procentowe ograniczenie w systemie emerytalnym pracowników najemnych”, zawody z natury przerywane objęto więc szczególną regulacją. W przypadku artystów wyjątek ten ma jednak istotne ograniczenie – obejmowałby wyłącznie przerwy w pracy przypadające po 1 kwietnia 2014 r. Przyjęto tym samym, że przed tą datą pracownicy sektora sztuki nie korzystali ze szczególnej ochrony.

Skutki takiego rozwiązania byłyby poważne dla artystów, których kariera w dużej części przypadła przed 2014 r. Przy obliczaniu emerytury uwzględniano by bowiem tylko jedną piątą przerw w pracy sprzed tej daty. Jak ocenia dyrektorka izby teatrów dla dzieci i młodzieży (Chambre des théâtres pour l’enfance et la jeunesse, CTEJ) Virginie Devaster, zastosowanie tych przepisów skazałoby wielu twórców na zakończenie kariery w skrajnej niepewności i w niegodnych warunkach życia. Devaster szczególnie angażowała się w trzeci etap negocjacji nad statusem pracowników sztuki, Working in the Arts (Wita), dotyczący emerytur artystów.

Sprzeciw środowiska kultury

Po złożeniu projektu w parlamencie federalnym do działania przystąpiło około czterdziestu federacji artystycznych oraz związki zawodowe CGSP-Culture i CSC-Culture. Ich zdaniem arbitralna granica wpisana w regulację wyjątkową prowadziłaby do „podwójnej dyskryminacji” sprzecznej z konstytucją. Po pierwsze – między pracownikami sektora sztuki zbliżającymi się do wieku emerytalnego a młodszymi. Po drugie – między poszczególnymi zawodami o wymuszonej przerywalności, czyli między artystami a dokerami i rybakami morskimi, których nie obejmuje żadna granica związana z 2014 r.

Federacje podkreślają również, że minister Jambon myli się, uznając rok 2014 za początek neutralizacji okresów pobierania świadczeń przez pracowników sektora sztuki. Jak wskazują, szczególny charakter zasiłków przysługujących w tej branży został uznany w różnych dekretach królewskich i przepisach wykonawczych już od 1973 r.

Poprawka opozycji i reakcja minister kultury

Opozycja odpowiedziała na apel środowiska kultury i 22 czerwca złożyła poprawkę autorstwa Caroline Désir (PS). Ma ona zostać omówiona 7 lipca w komisji spraw społecznych, zatrudnienia i emerytur. Celem poprawki jest uznanie szczególnej ochrony, z której artyści korzystają od lipca 1973 r.

Bierna wobec obaw sektora kultury nie zamierza pozostać także minister kultury Elisabeth Degryse (Les Engagés). Już latem 2025 r., gdy minister Jambon przedstawił główne założenia przyszłego projektu, wyrażała ona zaniepokojenie sytuacją pracowników sektora sztuki. „Pani Degryse zwróciła się do ministra Jambona 24 lipca i 10 grudnia 2025 r.” – przypomina jej gabinet – „a ten odpowiedział 17 grudnia w uspokajającym tonie. Najnowsze nieformalne informacje, jakimi dysponują poszczególne sektory, nie wydają się jednak odpowiadać zobowiązaniom podjętym przez ministra Jambona w piśmie z 17 grudnia. W związku z tym minister Degryse zamierza ponownie zwrócić się do ministra finansów”.