Zamrożone rosyjskie aktywa: oligarchowie pozywają Belgię z pominięciem zwykłych sądów

Rosyjscy oligarchowie oraz inwestorzy rozpoczęli działania prawne przeciwko Belgii w związku z aktywami zamrożonymi w brukselskiej izbie rozliczeniowej Euroclear. Środki te pozostają zablokowane od czasu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 r. Jak informują we wtorek dzienniki L’Echo i De Tijd, dotychczas złożono dziewięć tzw. zawiadomień o sporze, które stanowią pierwszy etap procedury arbitrażowej prowadzonej poza systemem sądów powszechnych. Informację tę potwierdziło redakcjom Federalne Ministerstwo Finansów (SPF/FOD Finansów).

Stare umowy inwestycyjne jako podstawa pozwów

Skarżący – zarówno przedsiębiorstwa, jak i inwestorzy indywidualni – opierają swoje roszczenia na dawnych umowach o ochronie inwestycji, które Belgia i Luksemburg zawarły z około sześćdziesięcioma państwami. Sprawy dotyczą aktywów przechowywanych w Euroclear, jednym z najważniejszych globalnych podmiotów zajmujących się rozliczaniem i rozrachunkiem transakcji finansowych.

W szczególności powołują się oni na umowy zawarte przez Belgijsko-Luksemburską Unię Gospodarczą (UEBL), w tym porozumienie z 1989 r. ze Związkiem Radzieckim oraz umowę podpisaną w 1998 r. z Kazachstanem. Procedura arbitrażowa umożliwia prowadzenie spraw bez ich upublicznienia oraz bez udziału sędziów sądów państwowych. W ich miejsce decyzje podejmuje trybunał arbitrażowy, złożony z prawników pełniących funkcję arbitrów.

Skala zamrożonych aktywów

Z łącznej kwoty 258 miliardów euro zamrożonych przez Belgię w ramach sankcji wobec Rosji, około 193 miliardy euro dotyczyły środków powiązanych z Bankiem Centralnym Rosji. Pozostała część obejmuje w dużej mierze aktywa należące do osób prywatnych oraz przedsiębiorstw, które nie zawsze były bezpośrednio objęte sankcjami.

Kwestia zamrożonych aktywów jest już przedmiotem licznych postępowań sądowych. Przed belgijską Radą Stanu wszczęto ponad 200 procedur dotyczących tych środków. Do tej pory Belgii udawało się skutecznie odpierać większość roszczeń. Skorzystanie z arbitrażu otwiera jednak nową drogę dochodzenia praw, pozwalającą ominąć tradycyjny system sądownictwa.

Nieznane stawki dziewięciu spraw

Wartość roszczeń w dziewięciu dotychczas zgłoszonych sprawach nie została ujawniona. Nie wiadomo również, ile podobnych postępowań może jeszcze zostać wszczętych w związku z zamrożonymi aktywami. Procedura arbitrażowa – prowadzona poza belgijskim systemem sądowniczym i bez udziału opinii publicznej – może w najbliższych miesiącach stać się jednym z głównych obszarów sporów prawnych między rosyjskimi inwestorami a państwem belgijskim.