System akredytacji lekarzy w Belgii krytykowany za brak przejrzystości

Relacje kandydatów na lekarzy specjalistów, publikowane w mediach społecznościowych, wskazują na poważne problemy w działaniu belgijskich komisji akredytacyjnych. Ten sam przepis bywa interpretowany w skrajnie odmienny sposób – w zależności od specjalizacji, a nawet od osoby kierującej pracami komisji. W efekcie pojawiają się blokady, które mają istotne konsekwencje zawodowe i finansowe dla młodych lekarzy.

Niejednoznaczny przepis i dowolność interpretacji

Artykuł 20 rozporządzenia ministerialnego z 23 kwietnia 2014 r. teoretycznie jasno określa wymagania: kandydaci muszą wykazać zdolność do analizy naukowej poprzez publikację w recenzowanym czasopiśmie medycznym „uznanym za autorytet”. Przepis ten obowiązuje identycznie dla wszystkich specjalizacji, jednak jego stosowanie różni się w praktyce w zależności od komisji.

Część komisji wymaga publikacji jako pierwszy autor, inne dopuszczają współautorstwo. Niektóre oczekują, by artykuł dotyczył bezpośrednio danej specjalizacji, choć taki warunek nie wynika z przepisów. Problemem pozostaje także brak definicji „czasopisma uznanego za autorytet” – nie wiadomo, czy chodzi o periodyki indeksowane, objęte systemem peer-review, ani jaki poziom współczynnika wpływu powinien być spełniony. Brakuje oficjalnych wytycznych, które rozwiewałyby te wątpliwości.

Konsekwencje zawodowe dla młodych lekarzy

Niejasności w interpretacji prowadzą do arbitralnych decyzji. „Wymagania różnią się w zależności od specjalizacji, mimo że podstawa prawna jest taka sama” – wskazuje młody neurolog, którego akredytacja została wstrzymana z powodu braku publikacji jako pierwszy autor. W praktyce oznaczało to kilka miesięcy bez możliwości wykonywania zawodu.

Sytuacja jest tym bardziej problematyczna, że uniwersytety już wcześniej wymagają przygotowania i obrony pracy naukowej przed komisją akademicką. Zdaniem lekarzy taki egzamin w pełni potwierdza kompetencje analityczne, jednak nie jest uznawany przez komisje akredytacyjne.

Presja publikacyjna wywołuje również niepożądane efekty. „To prowadzi do publikowania słabych artykułów w przypadkowych czasopismach, tylko po to, by spełnić formalny wymóg” – zauważa jeden z pediatrów.

Samo publikowanie wiąże się ponadto z dodatkowymi trudnościami: długim czasem oczekiwania na decyzję redakcji, wysokimi kosztami – często pokrywanymi prywatnie – oraz złożonymi procedurami administracyjnymi. W rezultacie uzyskanie akredytacji zależy częściowo od mechanizmów rynku wydawniczego, które nie mają bezpośredniego związku z kompetencjami klinicznymi kandydatów.

Strukturalny chaos instytucjonalny

Źródła problemów mają charakter systemowy. Każda specjalizacja medyczna funkcjonuje na podstawie odrębnego rozporządzenia królewskiego, tworzonego w różnych okresach i bez spójnej koordynacji. „Nie ma żadnej harmonizacji między specjalizacjami” – podkreśla lekarz znający realia funkcjonowania komisji. W praktyce przewodniczący komisji dysponują szeroką swobodą i mogą kształtować zasady według własnej interpretacji.

Dodatkowym utrudnieniem jest złożony podział kompetencji. Przepisy nie są wdrażane przez federalne SPF/FOD ds. zdrowia, lecz przez administrację Fédération Wallonie-Bruxelles. Realne możliwości ujednolicenia zasad znajdują się więc głównie na poziomie gabinetu ministra.

Zaginione dokumenty i brak transparentności

Problemy nie ograniczają się do kwestii publikacji. Kandydaci wskazują także na powtarzające się uchybienia administracyjne. Zdarza się, że dokumenty wysłane listem poleconym giną – jedna z kandydatek na specjalistkę z nefrologii była bliska konieczności powtórzenia sześciu miesięcy szkolenia.

Niejasne są również terminy posiedzeń komisji. Jedna z kandydatek dowiedziała się o spotkaniu przypadkowo, a mimo to jej dokumentacja została przesunięta na kolejne posiedzenie, co oznaczało dodatkowe dwa miesiące oczekiwania. Próby kontaktu z administracją często kończą się bez efektu, a kandydaci mówią o „bieganiu w kółko”, wskazując raczej na problemy administracyjne niż na same komisje.

Najwięcej krytyki dotyczy jednak braku przejrzystości. Skład komisji jest trudny do ustalenia, osoby odpowiedzialne za kontakt pozostają niedostępne, a pytania prawne pozostają bez odpowiedzi. „Wystarczy opowiedzieć o tym komuś spoza środowiska, by zobaczyć, że niektóre sytuacje są trudne do uzasadnienia” – mówi jeden z rozmówców. Kandydaci ostatecznie godzą się na te niedoskonałości, ponieważ bez ich akceptacji nie są w stanie uzyskać akredytacji.