Dlaczego prawosławni świętują Wielkanoc w innym terminie?

W tradycji prawosławnej święto Zmartwychwstania Chrystusa częściej nazywane jest nie Wielkanocą, a Paschą. W Kościele prawosławnym Pascha jest szczytowym momentem życia liturgicznego. Nazywa się ją świętem świąt i uroczystością uroczystości, a także świętą i wielką Paschą. Święto Paschy stanowi serce prawosławia, a zarazem żywe świadectwo jego autentyczności.

W tym roku różnica w świętowaniu Wielkanocy między Kościołami wynosi tydzień, ale w 2027 będzie o ponad miesiąc. Kiedy w Kościołach katolickich i protestanckich obchodzona będzie Wielkanoc, prawosławni będą dopiero na początku postnej drogi.

Współczesna praktyka liturgiczna Kościoła prawosławnego organizuje schemat rocznych nabożeństw w oparciu o kalendarz składający się z dwóch cyklów – ruchomego i nieruchomego. Ruchomy cykl roczny skupia się na święcie Zmartwychwstania Pańskiego, najważniejszym i najwcześniej uroczyście obchodzonym świątecznym dniem. Uroczyste świętowanie Paschy nigdy nie było związane z konkretną datą odpowiadającego współczesnemu kalendarza słonecznego, lecz zostało wyznaczone w oparciu o kalendarz księżycowy, którym posługiwali się m.in. Żydzi. Określanie daty chrześcijańskiej Paschy nie było łatwym zadaniem, o czym świadczą spory i kontrowersje, które przetoczyły się w historii Kościoła.

Sposób wyliczania daty Święta Paschy został w głównej mierze wyznaczony przez I Sobór Powszechny w Nicei (325 r.n.e.) Podczas Tego Soboru podjęta została decyzja, aby ujednolicić sposób obliczania dnia święta Wielkiej Nocy w całym Kościele oraz aby uniezależnić go od Paschy żydowskiej.

Od tej pory Pascha świętowana jest w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca, czyli po pierwszej pełnię księżyca po przesileniu wiosennym (równonocy wiosennej). Ponadto święto Wielkiej Nocy nie może zbiegać się z żydowską Paschą.

Można to zapisać w czterech punktach:

1. Po przesileniu wiosennym

2. Po Passze żydowskiej (Paschy nie można świętować przed lub w tym samym dniu, co Pascha żydowska)

3. Po pierwszej wiosennej pełni księżyca.

4. Zawsze w niedzielę, (czyli pierwszy dzień tygodnia)

Za datę przesilenia wiosennego przyjmuje się 21 marca ( to dzień przesilenia wiosennego z 325 r.) Współcześnie w znacznej mierze z tym dniem związana jest rozbieżność pomiędzy wyliczeniami Paschy na wschodzie i zachodzie. Zarówno Kościół prawosławny jak i Kościół rzymskokatolicki 21 marca uznaje za dzień przesilenia wiosennego, używając przy tym różnych kalendarzy. Pierwszy juliańskiego drugi zaś gregoriańskiego. W Kościele rzymskokatolickim odstąpiono również od warunku rozbieżności z Paschą żydowską.

Święto Paschy poprzedza trwający czterdzieści dni Wielki Post. Jest to czas wyjątkowego duchowego przygotowania, modlitwy, postu cielesnego (prawosławni nie spożywają przez cały ten czas pokarmów pochodzenia zwierzęcego – mięsa ani nabiału). Piątek poprzedzający sobotę Łazarza i niedzielę Wjazdu Chrystusa do Jerozolimy (Niedzielę Palmową) to dzień, w którym kończy się Wielki Post. Czterdziestodniowe przygotowanie do przeżywania najważniejszych dni dla Chrześcijanina kończą się wprowadzając w okres Wielkiego Tygodnia. W tym okresie każdy dzień jest ważny.

Dalsza część artykułu pod galerią zdjęć.

Niedziela Wjazdu Chrystusa do Jerozolimy

Jedno z dwunastu wielkich świąt. Łączy się ściśle z dniem poprzedzającym – sobotą wskrzeszenia Łazarza. Te dwa dni stanowią okres przejściowy pomiędzy Wielkim Postem a Wielkim Tygodniem. Są to dni świąteczne chociaż obowiązuje w ich trakcie post. Święta napominają o mającym nastąpić Zmartwychwstaniu Zbawiciela. Troparion święta przypomina: wskrzeszając Łazarza, powszechne zmartwychwstanie zatwierdziłeś, zanim jeszcze uczyniłeś to męką krzyża, Chryste Boże. Oświęcane są palemki na znak naszego współuczestnictwa w biblijnym wydarzeniu.

Wielki Poniedziałek

Cerkiew wspomina starotestamentowego Józefa, który został sprzedany w niewolę przez swoich braci. Stanowi on praobraz Jezusa Chrystusa, którego już wkrótce ludzie przekażą na męki. Pierwsze trzy dni Wielkiego Tygodnia mają bardzo głęboką treść, która pozwala nam widzieć nadchodzącą Paschę, jako spełnienie ludzkich oczekiwań, które było zapowiedziane już w Starym Testamencie.

Wielki Wtorek

Tego dnia Cerkiew mówi o potrzebie duchowej czujności i doskonałości. W trakcie Liturgii czytane są ewangeliczne pouczenia Jezusa Chrystusa. 

Wielka Środa

Po raz ostatni tego dnia czytana jest modlitwa św. Efrema Syryjczyka – Panie i Władco życia mojego… Ostatni raz sprawowana jest przed Wielkanocą Liturgia uprzednio oświęconych Darów. Ewangelia czytana tego dnia przypomina o namaszczeniu Chrystusa przez niewiastę. W tym dniu przeżywamy również zdradę Judasza i zamiar wydania Zbawiciela arcykapłanom. Wieczorem celebrowany jest obrzęd świętego oleju.

Wielki Czwartek

Tego dnia Cerkiew przeżywa ustanowienie Mistycznej Wieczerzy, tj. ustanowienie sakramentu Eucharystii. Prawosławna tradycja nakazuje tego dnia każdemu przyjąć Ciało i Krew Chrystusa. Każdy powinien w ten dzień być razem z uczniami Zbawiciela i przyjąć od Bogoczłowieka Jego Ciało i Krew. W trakcie tej liturgii przygotowywane są Święte Dary dla chorych na cały kolejny rok. Liturgia jest niezwykle mistyczna i piękna i chociaż wprowadza w okres najbardziej surowego postu, niesie w sobie wielką nadzieję, ukazując bezgraniczną Bożą miłość.

Zwierzchnicy Cerkwi lokalnych tego dnia przygotowują Święte Myrro (używane do bierzmowania). Bogobojny obyczaj wielu ludziom nakazuje po liturgii i przyjęciu Eucharystii surowy i ścisły post, który trwa aż do Wielkiej Soboty.

Wieczorem w cerkwiach sprawowane są jutrznie, w trakcie których czytane są fragmenty Ewangelii opisujących zdradę Judasza, pojmanie Zbawiciela, sąd u Piłata,  męki, ukrzyżowanie i śmierć Zbawiciela na krzyżu. Wierni uczestniczący w tym nabożeństwie trzymają zapalone świece jako symbol żarliwej modlitwy a także świadectwo obecności przy Zbawicielu. Dwanaście fragmentów Ewangelii zostały wplecione w nabożeństwo jutrzni, które paraliżuje głębią mądrości zawartej w śpiewanych tego dnia troparionach i sticherach. Słyszymy m.in., iż Ten, który stworzył cały świat, gwiazdy, niebo i ziemię, który na ziemi postawił wszystkie rośliny i drzewa, Sam jest teraz wieszany na drzewie, tj. ukrzyżowany. Ten, który stworzył człowieka, przyjmuje z ludzkich rąk męki, upokorzenie i śmierć.

Wielki Piątek

W Wielki Piątek, w godzinach południowych na środek świątyni wynoszona jest ikona – całun z wizerunkiem Chrystusa złożonego w grobie. Jest to święta Płaszczanica. W tym dniu przeżywamy śmierć Zbawiciela i złożenie Jego ciała w grobie.

Jest to dzień surowego postu. Również liturgicznie zauważamy zmianę – tego dnia nie może być sprawowana Liturgia Eucharystyczna.

W czasie wieczerni czytana jest kolejny raz Ewangelia o męce Chrystusa. To długa historia, która złożona jest z fragmentów spisanych przez czterech Ewangelistów, która wspomina wszystkie wydarzenia od modlitwy w ogrodzie Getsemani, aż do śmierci Zbawiciela i złożenia Jego Ciała w grobowcu Józefa i Nikodema.

Po przeczytaniu Ewangelii święty całun wynoszony jest na środek świątyni, gdzie sprawowane jest nabożeństwo powieczerza. Śpiewane są nadgrobne pieśni wychwalające Bożą miłość do człowieka, która wyzwalając nas z niewoli szatana, doprowadziła do ofiary Krzyża. W nocy z piątku na sobotę rozpoczyna się kolejne nabożeństwo.

Wielka Sobota

Ten dzień jest nazywany piękną, mistyczną i niezwykłą sobotą. Łączy tragizm Wielkiego Piątku i radość Zmartwychwstania.

Przed świtem rozpoczyna się nabożeństwo poranne – jutrznia. W jej trakcie, na środku świątyni czytane są przez duchownych poetyckie stichery wychwalające Zbawiciela i Jego ofiarę. Osoba Zbawiciela, Jezusa Chrystusa, pełna miłości do człowieka, spoczywa w ikonie św. Płaszczanicy, a duchowni wychwalą Boga stojąc z zapalonymi świecami przed św. Całunem.

W końcowej części jutrzni rozpoczyna się procesja, w czasie której Płaszczanica obnoszona jest wokół świątyni. Następnie czytane są fragmenty Pisma Świętego, które przypominają proroctwa o Zmartwychwstaniu Chrystusa, zdeptaniu śmierci i szatana.

Oczekujący zbawienia wierni, wspólnie z chórem śpiewają wzbudzając nadzieję: „powstań Boże, osądź ziemię, albowiem Ty królujesz na wieki!”

Bezpośrednio po zakończeniu nabożeństwa porannego, sprawowana jest Boska Liturgia św. Bazylego Wielkiego, która, podobnie jak w Wielki Czwartek, rozpoczyna się od wieczerni.

W jej trakcie czytane są wszystkie starotestamentowe proroctwa dotyczące zbawiennej ofiary, ukrzyżowania i Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Teksty te, są czytane po to, aby wzmocnić naszą wiarę, aby udowodnić, że wszystko to, czego dokonał Zbawiciel, uczynił z własnej woli, którą zapowiedział ludziom przed wiekami.

W czasie liturgii, zamiast hymnu Cherubinów, śpiewana jest wyjątkowa pieśń: „Niech milczy wszelkie ludzkie stworzenie”. Pieśń podkreśla tragizm Bożej ofiary, która została dobrowolnie złożona ze względu na każdego z nas. Będąc świadkiem tej niezmierzalnej miłości możemy jedynie łkać i modlić się w milczeniu.

Wbrew widzianym wokół przykładom zachowań, Wielka Sobota to dzień surowego postu. To jeszcze nie święto, to zaledwie niezbędne wprowadzenie, które, jak wierzymy zakończy się paschalną radością. Tego dnia, w trakcie liturgii, duchowni zmieniają szaty liturgiczne – zdejmują ciemne, wielkopostne szaty a nakładają w kolorze białym.

To dzień, kiedy Cerkiew mówi o Chrystusie, iż przebywa jednocześnie: w grobie cieleśnie, w piekle, jako Bóg, który wyzwala z niewoli dusze sprawiedliwych, w raju w którym jest razem z ukrzyżowanym Łotrem oraz na Tronie wraz z pozostałymi Osobami Trójcy Świętej. Ten dzień ukazuje Boskość Chrystusa, który w swej miłości stał się człowiekiem, ale nie przestał być naszym Stwórcą, Sędzią i Zbawcą.

W tym dniu ikona złożenia do grobu, tj. św. Płaszczanica, spoczywa na środku świątyni. To przed nią sprawowana jest Boska Liturgia, to przed nią czytane są w trakcie całego dnia fragmenty Pisma Świętego, a dokładnie księga Dziejów Apostolskich.

Wszystkie te dni prowadzą do paschalnej radości i są niezbędne, aby się na tę radość przygotować, poprzez zrozumienie absurdu ludzkiej grzeszności, zło płynące z grzechu i pokus. Wydarzenia Wielkiego Tygodnia to niezbędne dla wiary świadectwo miłości Boga do ludzi, przed którą trzeba stanąć w milczeniu i pokorze.

Te dni to czas, kiedy w życiu prawosławnych nie powinno być spraw osobistych. Ideałem staje się ich odrzucenie. To nie czas na prywatne problemy. W nieodległej cerkiewnej praktyce niedopuszczalne wydawało się nie być i nie modlić się w dniach Wielkiego Tygodnia. Idea ta wypływa ze wczesno chrześcijańskiej duchowości, która głosi: kto nie będzie uczestniczył w Passze Krzyża (tj. dniach triduum paschalnego – Wielkiego Czwartku, Piątku i Soboty), ten nie zrozumie i nie pozna pełni Paschy Światłości.

PASCHA

Nabożeństwo paschalne celebrowane jest w nocy. Uroczystość rozpoczyna się w kompletnej ciemności. Kapłan zapala świecę z lampki n ołtarzu, a następnie wierni podpalają swoje świece od świecy duchownego. Rozpoczyna się uroczysta procesja, ze świecami, chorągwiami i ikonami. Procesja, przy biciu dzwonów, obchodzi trzykrotnie cerkiew śpiewając hymn: „Zmartwychwstanie Twoje Chryste Zbawicielu aniołowie opiewają na niebiosach i nam pozwól  na ziemi czystym sercem Ciebie chwalić”. Zamknięte drzwi świątyni symbolizują zapieczętowany Grób Pański. Otwiera je uroczyście główny celebrans, po czym wchodzi do środka z wiernymi i przewodniczy misterium paschalnemu, na zakończenie którego wszyscy wymieniają paschalny pocałunek.  Nabożeństwo jest bardzo dynamiczne, pełne śpiewów, radosnych pozdrowień, często śpiewane w różnych językach. Nabożeństwo Paschy trwa około trzech godzin. Prawosławni przez cały okres paschlany, trwający czterdzieści dnia, aż do święta Wniebowstąpienia, pozdrawiają się słowami Christos Woskriesie – Woistinu Woskriesie (Chrystus Zmartwychwstał – Prawdziwie Zmartwychstał) i wymieniają tzw. paschalny pocałunek.

Warto też wspomnieć o święceniu pokarmów, które mają być spożyte na śniadaniu wielkanocnym. W Prawosławiu każdy post eucharystyczny, jak i wielodniowy, zrywamy pobłogosławionym pokarmem – a konkretnie pobłogosławionym chlebem, tak zwaną prosforą. W święconce znajdują się: chleb (najbardziej podstawowy pokarm oraz nawiązanie do Eucharystii ustanowionej w Wielki Czwartek na początku Paschy Chrystusowej), jajka (symbol życia i wieczności, często malowane na kolor czerwony w nawiązaniu do cudu św. Marii Magdaleny), sól (brak zepsucia, zwycięstwo życia nad śmiercią), Ser, mięso, słodycze, w tym Pascha Serowa (zerwanie postu i radość). Do koszyczka wstawia się zwyczajowo zapaloną świecę.

Najważniejsze daty i godziny

9 kwietnia – Wielki Czwartek – 16:00 – 21:00
16.00 – Liturgia Wielkiego Czwartku
Po Liturgii wspólny posiłek przed trudem czuwania
18.30 – Jutrznia Wielkiego Piątku z czytaniem 12 Ewangelii

10 kwietnia – Wielki Piątek – 17:00 – 20:00
17.00 – wieczernia Wielkiego Piątku z wyniesieniem całunu (płaszczanicy)
18.00 – jutrznia Wielkiej Soboty i procesja z płaszczanicą

11 kwietnia – Wielka Sobota – 09:00 – 11:30
9.00 – Liturgia Wielkiej Soboty
Po zakończonej Liturgii poświęcenie pokarmów
Poświęcenie pokarmów również o 16.00.

PASCHA
11 kwietnia , 23:30 – 12 kwietnia 03:00
23.30 – nabożeństwo o północy
00.00 – Jutrznia paschalna
01.00 – Liturgia paschalna
Po Liturgii poświęcenie pokarmów

Polska Parafia Prawosławna w Brukseli działa o 2015 roku. Cerkiew parafialna znajduje się przy Rue de la Floraison 35, 1070 Anderlecht i zaprasza na nabożeństwa w każda niedziele o godzinie 10.00. 

Aktualności znajdziecie na FB parafii: https://www.facebook.com/orthpol.be