Nagroda Nobla z fizyki dla Belga Francisa Halzena – „łowcy neutrin” spod lodu Antarktydy

Francis Halzen, doktor fizyki Katolickiego Uniwersytetu w Louvain (UCLouvain), został laureatem Nagrody Nobla z fizyki w 2026 r. Informację ogłoszono we wtorek, a na ten moment uczelnia czekała z cierpliwością i nadzieją – informuje nadawca publiczny RTBF. Rok wcześniej UCLouvain nie doczekał się takiego wyróżnienia dla swojego naukowca, ale tym razem oczekiwania się spełniły. Po François Englercie z Wolnego Uniwersytetu Brukselskiego (ULB), nagrodzonym za badania związane ze słynnym bozonem, Halzen jest drugim Belgiem uhonorowanym w ten sposób za swoją pracę naukową.

Halzen uzyskał doktorat jeszcze na Katolickim Uniwersytecie w Louvain, zanim uczelnia została podzielona.

Pionier fizyki cząstek

Francis Halzen jest jednym z pionierów fizyki cząstek elementarnych. W swojej pracy koncentruje się na świecie niezwykle małych i wyjątkowo trudnych do zaobserwowania obiektów. Szczególne miejsce w jego badaniach zajmują neutrina – cząstki pochodzenia kosmicznego, których wykrywanie stanowi dla naukowców ogromne wyzwanie.

Aby umożliwić ich obserwację, Halzen stworzył projekt IceCube. Jego podstawą jest ogromny detektor obejmujący około jednego kilometra sześciennego lodu pod powierzchnią Antarktydy, na biegunie południowym. Umieszczony w nim wyjątkowy teleskop pozwala rejestrować neutrina. Gdy cząstki te oddziałują z cząsteczkami lodu, powstają błyski światła, które są następnie wychwytywane przez tysiące czujników optycznych zainstalowanych w tym bloku lodu.

Badania czarnych dziur i supernowych

Dane zbierane w ramach projektu pozwalają naukowcom badać ekstremalne zjawiska zachodzące we Wszechświecie, między innymi czarne dziury i supernowe, a dzięki temu lepiej poznawać jego początki. Wśród badaczy pracujących w tej dziedzinie jest prof. Gwenhaël Wilberts Dewasseige z UCLouvain, astrofizyczka specjalizująca się w neutrinach. Wraz z 12-osobowym zespołem badaczek i badaczy współpracuje przy IceCube, a także przy innym przedsięwzięciu służącym wykrywaniu neutrin – projekcie KM3Net, którego detektory znajdują się w głębinach Morza Śródziemnego.

Kariera w Stanach Zjednoczonych

Francis Halzen większość swojej kariery naukowej spędził w Stanach Zjednoczonych. Obecnie wykłada na Uniwersytecie Wisconsin w Madison. UCLouvain podkreśla jednak, że przez cały ten czas utrzymywał bliskie kontakty z uczelnią w Louvain. Naukowiec był wcześniej wielokrotnie nagradzany, a jego dorobek obejmuje ponad 1 000 publikacji naukowych.