W nocy z soboty na niedzielę belgijskie siły specjalne przeprowadziły bezprecedensową operację na Morzu Północnym, przejmując tankowiec Ethera, znajdujący się na unijnej liście sankcyjnej jako jednostka należąca do tzw. floty cieni wykorzystywanej przez Rosję do omijania międzynarodowych ograniczeń. Statek, formalnie pływający pod banderą Gwinei, został następnie eskortowany do portu w Zeebrugge, gdzie dokonano jego zajęcia. To pierwszy taki przypadek w historii Belgii oraz druga tego rodzaju operacja w Unii Europejskiej – po analogicznym działaniu Francji w styczniu tego roku. Minister obrony Theo Francken (N-VA) poinformował, że rząd Belgii spodziewa się dyplomatycznej reakcji Rosji i pozostaje w podwyższonej gotowości.
Operacja „Blue Intruder” – szczegóły działań
Do przejęcia jednostki doszło tuż przed północą na wodach Morza Północnego. W operacji o kryptonimie „Blue Intruder” uczestniczyło 93 żołnierzy oraz pies służbowy, a działania prowadzone były przy wsparciu francuskiej marynarki wojennej. Szef sztabu generalnego, generał Frederik Vansina, przekazał, że około północy belgijscy wojskowi opanowali mostek kapitański, a pełną kontrolę nad 180-metrowym tankowcem uzyskali około godziny 1:00 w nocy. Zidentyfikowano wszystkich 21 członków załogi. O godzinie 9:00 w niedzielę rano jednostka znajdowała się już w porcie w Zeebrugge, gdzie formalnie ją zajęto.
Theo Francken ogłosił sukces operacji na platformie X około godziny 1:20 w nocy, nazywając żołnierzy biorących w niej udział „wyjątkowo odważnymi”. We wpisie, do którego dołączono zdjęcie przejętego statku, podziękował minister sprawiedliwości Annelies Verlinden (CD&V), ministrowi spraw zagranicznych Maxime’owi Prévotowi (Les Engagés) oraz swojej francuskiej odpowiedniczce Catherine Vautrin.
Poważne podejrzenia fałszowania bandery i dokumentów
Jak wyjaśnił generał Vansina, tankowiec Ethera był od dłuższego czasu monitorowany przez belgijskie służby. Jednostka wykazywała szereg cech typowych dla operacji rosyjskiej floty cieni – regularnie kursowała między Rosją a Ameryką Południową, wielokrotnie wyłączała systemy identyfikacyjne i zmieniała bandery.
„To nie jest drobna sprawa. Istnieją poważne przesłanki wskazujące na oszustwo oraz obchodzenie sankcji” – oświadczył Theo Francken podczas konferencji prasowej w porcie w Zeebrugge. Kontrola przeprowadzona na pokładzie z udziałem inspektora Dyrekcji Generalnej Żeglugi przy Federalnym Ministerstwie Mobilności potwierdziła podejrzenia dotyczące fałszywej bandery. Na statku zabezpieczono także dokumenty uznane za sfałszowane.
Prokuratura federalna rozpoczyna dochodzenie
Belgijska prokuratura federalna poinformowała o wszczęciu śledztwa w sprawie tankowca Ethera. Celem postępowania jest ustalenie, czy doszło do naruszenia belgijskiego kodeksu żeglugi. Po konsultacji z prokuratorem Flandrii Zachodniej zdecydowano o otwarciu formalnego dochodzenia oraz skierowaniu jednostki na wody terytorialne Belgii. Postępowanie w sprawie ewentualnych naruszeń przepisów jest obecnie w toku.
Belgia przygotowuje się na reakcję Kremla
Minister Francken przyznał, że władze Belgii liczą się z możliwymi konsekwencjami dyplomatycznymi ze strony Rosji. „Jesteśmy w stanie gotowości” – powiedział w niedzielę rano. Według ministra belgijski ambasador w Moskwie został poinformowany o sytuacji, a Francken wyraził przekonanie, że jeszcze tego samego dnia może zostać wezwany do rosyjskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Krajowe Centrum Kryzysowe (NCCN) prowadzi bieżącą analizę sytuacji, natomiast Organ Koordynacji Analizy Zagrożeń (OCAM) otrzymał zadanie przygotowania nowej oceny poziomu zagrożenia w związku z zajęciem tankowca.
Reakcje czołowych polityków
Premier Bart De Wever (N-VA) pogratulował belgijskim siłom zbrojnym „profesjonalnego i zdecydowanego działania podczas zakończonej sukcesem nocnej operacji” oraz podziękował francuskim partnerom za wsparcie. „Belgia będzie konsekwentnie egzekwować przestrzeganie międzynarodowego prawa morskiego i stanowczo reagować na wszelkie naruszenia bezpieczeństwa swoich wód terytorialnych” – napisał premier na platformie X.
Wicepremier i minister spraw zagranicznych Maxime Prévot (Les Engagés) podkreślił znaczenie skutecznego wdrażania unijnych sankcji. „Sankcje mają sens tylko wtedy, gdy są stosowane. Dzisiaj je zastosowaliśmy” – zaznaczył Prévot, sugerując jednocześnie, że statek mógł pływać pod fałszywą banderą. Dodał, że operację przeprowadzono we współpracy z partnerami z grupy G7 oraz państwami nordyckimi i bałtyckimi, w ścisłej koordynacji z Francją.
Rosyjska flota cieni – tło sprawy
Po rozpoczęciu inwazji na Ukrainę w 2022 r. Rosja zaczęła wykorzystywać flotę przestarzałych tankowców o niejasnej strukturze właścicielskiej, aby omijać zachodnie ograniczenia dotyczące eksportu ropy naftowej. Unia Europejska wpisała setki takich jednostek na listę sankcyjną, chcąc ograniczyć zdolność Rosji do finansowania działań wojennych.
Belgia jest drugim państwem Unii Europejskiej, które unieruchomiło tankowiec należący do rosyjskiej floty cieni. W styczniu podobne działania podjęła Francja, przejmując podejrzaną jednostkę na swoich wodach. Statek został zwolniony po kilku tygodniach, po tym jak jego właściciel uiścił karę w wysokości kilku milionów euro.
