Od 1 września 2026 r. flamandzkie szkoły zyskają znacznie większą swobodę w organizacji zajęć z religii i etyki. Rząd Flandrii podjął w poniedziałek 2 lutego decyzję kończącą wieloletni proces przygotowań do tej reformy. Placówki edukacyjne nie będą już zobowiązane do prowadzenia dwóch godzin lekcji religii lub etyki w każdym tygodniu. Zamiast tego otrzymają możliwość łączenia zajęć, na przykład w jeden pełny dzień raz w miesiącu. Zmiana ma rozwiązać narastające problemy organizacyjne obecnego systemu i przynieść istotne oszczędności budżetowe. Reforma obejmuje szkoły gminne, miejskie, prowincjonalne oraz wspólnotowe, które dotychczas musiały ściśle trzymać się tygodniowych ram nauczania przedmiotów filozoficzno-religijnych.
Długo oczekiwane porozumienie w sprawie reformy
W poniedziałek rząd flamandzki osiągnął porozumienie w sprawie reformy tzw. przedmiotów filozofii życia, obejmujących etykę oraz nauczanie uznanych religii. Zmiany dotyczą szkół gminnych, miejskich, prowincjonalnych i wspólnotowych. Prace nad reformą trwały od lat, a ostateczny kompromis miał pogodzić wymogi konstytucyjne z realnymi potrzebami organizacyjnymi szkół.
Problemy obecnego systemu organizacyjnego
Obowiązujące dotąd przepisy nakładały na szkoły obowiązek organizowania dwóch godzin tygodniowo zajęć z religii lub etyki. W praktyce prowadziło to do poważnych trudności organizacyjnych. Placówki musiały zatrudniać wielu nauczycieli prowadzących zajęcia z etyki oraz różnych religii: katolickiej, prawosławnej, protestanckiej, anglikańskiej, żydowskiej i islamskiej.
Problem potęgował fakt, że zajęcia te często odbywały się w bardzo małych grupach. Skutkowało to nieefektywnym wykorzystaniem kadry oraz trudnościami w układaniu planów lekcji. Nauczyciele religii i etyki prowadzili zajęcia dla kilkuosobowych grup w wielu szkołach jednocześnie, podczas gdy w innych obszarach edukacji odczuwalny był niedobór pedagogów.
Nowe możliwości organizacyjne dla szkół
Od września szkoły we Flandrii będą mogły elastycznie łączyć zajęcia z religii i etyki. Przewidziano możliwość organizowania ich na przykład w formie półdnia co dwa tygodnie, czyli dwóch bloków po dwie godziny, lub jako pełnego dnia szkolnego raz w miesiącu, obejmującego cztery godziny zajęć. Takie rozwiązania mają umożliwić znacznie sprawniejsze planowanie pracy szkoły.
Reforma ułatwi także współpracę pomiędzy placówkami. Szkoły będą mogły łatwiej wymieniać się godzinami lekcyjnymi oraz, w razie potrzeby, korzystać z nauczania cyfrowego lub zdalnego. Ma to szczególne znaczenie dla mniejszych szkół oraz w przypadku nauczania mniej licznych wyznań.
Korzyści dla planowania i wykorzystania kadry
Nowy system ma wyraźnie poprawić możliwości planowania zajęć. Szkoły będą mogły łączyć uczniów tego samego wyznania z kilku placówek, tworząc większe i bardziej efektywne grupy, na przykład dla uczniów wyznania protestanckiego w jednym regionie.
Zmniejszy się także zapotrzebowanie na dużą liczbę nauczycieli religii i etyki w każdym tygodniu. Uwolniona w ten sposób kadra pedagogiczna będzie mogła zostać skierowana do innych przedmiotów, w których brakuje nauczycieli. Ma to pozwolić na bardziej racjonalne wykorzystanie zasobów ludzkich w całym systemie edukacji.
Oszczędności i modernizacja systemu
„Obecnie szkoły organizują edukację religijną i etyczną tak, jakbyśmy nadal żyli w ubiegłym stuleciu” – stwierdziła flamandzka minister edukacji Zuhal Demir. Jej zdaniem dotychczasowy model był anachroniczny i generował niepotrzebne koszty.
„Szkoły tracą ogromne ilości czasu i środków na prowadzenie mini-klas. System jest rozdrobniony, drogi i skomplikowany. Teraz to zmieniamy. Oszczędzamy 100 milionów euro w inteligentny sposób” – podkreśliła minister. Według rządu uwolnione środki będzie można przeznaczyć na inne priorytety flamandzkiej edukacji.
Konstytucyjne ograniczenia pierwotnych planów
Ostateczny kształt reformy różni się od pierwotnych założeń. Początkowo planowano zastąpienie nauczania poszczególnych religii i etyki jednym wspólnym przedmiotem pod nazwą „dialog międzyfilozoficzny”. Rozwiązanie to miało jeszcze bardziej uprościć system.
Plan ten okazał się jednak sprzeczny z konstytucją Belgii, która zobowiązuje szkoły oficjalne do oferowania nauczania wszystkich uznanych religii. Ten wymóg uniemożliwił wprowadzenie jednego, zunifikowanego przedmiotu. Reforma została więc zaprojektowana w taki sposób, aby zachować konstytucyjną różnorodność oferty religijnej, a jednocześnie usprawnić jej organizację.
