W czwartek 15 stycznia 2026 r. uwaga osób mieszkających w Belgii koncentruje się na Trybunale Konstytucyjnym, który ma ogłosić rozstrzygnięcie kluczowe dla dalszych losów reformy systemu ubezpieczeń społecznych. Sprawa dotyczy wniosku o zawieszenie nowych przepisów wprowadzających daleko idące ograniczenia dostępu do świadczeń dla osób poszukujących pracy. Reforma, budząca silne emocje społeczne, weszła już w etap przejściowy, a jej pełne wdrożenie zaplanowano na początek marca tego roku. Dzisiejsza decyzja może mieć zasadnicze znaczenie dla tysięcy rezydentów Belgii, których sytuacja finansowa zależy od ciągłości wypłat zasiłków.
Szeroki front sprzeciwu wobec nowych przepisów
Wniosek do Trybunału Konstytucyjnego złożył wspólny front związkowy tworzony przez największe centrale: CSC/ACV, FGTB/ABVV oraz CGSLB/ACLVB. Do inicjatywy dołączyło też wiele organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym m.in. Belgijska Sieć Walki z Ubóstwem, Kolektyw Solidarności Przeciw Wykluczeniom, Hart boven hard, Liga Praw Człowieka, Soralia, Solidaris, a także liczne młodzieżowe struktury związkowe. Wśród wnioskodawców znajdują się również Liga Rodzin (Ligue des familles) oraz organizacje Saamo, Femma i Furia. Strona skarżąca domaga się nie tylko zawieszenia przepisów, lecz także stwierdzenia nieważności pierwszego rozdziału piątego tytułu ustawy-programu z 18 lipca 2025 r.
Zarzuty o niekonstytucyjność i naruszenie praw obywatelskich
Przeciwnicy zmian podkreślają, że reforma została przygotowana w pośpiechu i w sposób rażąco niesprawiedliwy. Według organizacji składających skargę nowe regulacje mają pozostawać w sprzeczności z podstawowymi zobowiązaniami państwa belgijskiego wobec osób mieszkających na jego terytorium. Wskazywane są przede wszystkim naruszenia konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego oraz zasad równości i niedyskryminacji. Skarżący argumentują, że tak gwałtowne zaostrzenie warunków przyznawania świadczeń najmocniej dotyka grupy najbardziej wrażliwe, pozbawiając je środków do życia bez wystarczających mechanizmów ochronnych.
Harmonogram wykluczeń i nowe zasady przyznawania zasiłków
Mimo toczącego się sporu przed Trybunałem reforma jest wdrażana zgodnie z harmonogramem. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje faza przejściowa, w ramach której pierwsza grupa osób poszukujących pracy straciła już prawo do świadczeń. Z danych krajowego urzędu zatrudnienia ONEM/RVA wynika, że wypłaty zakończono dla około 21 500 osób, które w trakcie kariery zawodowej pozostawały w pełnym bezrobociu łącznie ponad 20 lat. Kolejny etap ma wejść w życie 1 marca 2026 r. – wtedy świadczenia przestaną przysługiwać osobom, których łączny okres pełnego bezrobocia wynosi od 8 do 20 lat.
Stopniowe zawężanie uprawnień ma postępować w następnych miesiącach. Osoby pozostające bez pracy łącznie krócej niż 8 lat mają zostać wykluczone z systemu 1 kwietnia 2026 r., a cały proces ma zostać domknięty do 1 lipca 2027 r. Najważniejszym elementem nowych regulacji jest ograniczenie prawa do pobierania zasiłku po utracie pracy do maksymalnie dwóch lat. Przewidziano jednak nieliczne wyjątki, obejmujące osoby kształcące się w deficytowych zawodach medycznych, takich jak pielęgniarstwo czy pomoc medyczna (aide-soignant), a także osoby mieszkające w Belgii po ukończeniu 55. roku życia, które mogą wykazać co najmniej 30-letni staż pracy w wymiarze minimum połowy etatu.
