CD&V chce dopuścić eutanazję w przypadku demencji także po utracie zdolności do podejmowania decyzji: „Chcemy uniknąć sytuacji, w której ludzie muszą umierać zbyt wcześnie”

Eutanazja w przypadku demencji powinna być możliwa także wtedy, gdy chory nie jest już zdolny do świadomego podejmowania decyzji. Tak zakłada plan minister sprawiedliwości Annelies Verlinden (CD&V) dotyczący rozszerzenia ustawy o eutanazji. Przewodniczący CD&V Sammy Mahdi wyjaśnił, że pacjenci musieliby wcześniej jasno wyrazić swoją wolę w oświadczeniu dotyczącym przyszłego leczenia.

Obecnie belgijskie prawo wymaga, aby osoba prosząca o eutanazję była zdolna do podejmowania świadomych decyzji. Musi więc wyrazić taką prośbę z pełną świadomością. Osoby z demencją, również tą występującą w młodym wieku, są dlatego zmuszone podjąć decyzję na wczesnym etapie choroby, zanim utracą zdolność do samodzielnego wyrażania woli.

W Belgii zdarza się to bardzo rzadko. W 2025 r. eutanazję z powodu zaburzeń poznawczych przeprowadzono u zaledwie 74 osób. Na eutanazję zdecydowali się również uczestnicy programu „Restaurant misverstand”, w którym osoby z demencją o wczesnym początku prowadzą restaurację.

Wielu z nich zwracało już uwagę na problem zdolności do podejmowania decyzji. Ingrid mówiła o nim w 2022 r., a Kris Mees opowiedział swoją historię w ubiegłym roku. W tym roku Lode napisał w liście otwartym, że politycy powinni zmienić obowiązujące przepisy.

Zaproponował, aby osoba z demencją mogła wskazać kilku bliskich oraz lekarza, którzy podejmowaliby decyzję, gdy chory nie będzie już zdolny do świadomego wyrażenia woli. Minister sprawiedliwości Annelies Verlinden (CD&V) chciała przeanalizować taką możliwość już w marcu, ponieważ za przepisy dotyczące eutanazji odpowiada rząd federalny.

Określenie woli także w przypadku demencji

Prace nad planem Verlinden zostały zakończone – poinformował Sammy Mahdi.

Chcemy uniknąć sytuacji, w której ludzie muszą umierać zbyt wcześnie, bo później jest już za późno. Konkretnie chcemy, aby osoby z demencją mogły otrzymać eutanazję także wtedy, gdy nie będą już zdolne do podejmowania świadomych decyzji – powiedział.

Ostateczne ustalenie szczegółów będzie należało do rządu federalnego. Verlinden pracowała latem nad planem, który ma uwzględniać między innymi wcześniejsze oświadczenie woli oraz dobre planowanie opieki.

Ważne jest, aby korzystać z oświadczenia woli, ale również z właściwego planowania opieki, tak aby odpowiednia decyzja mogła zostać podjęta we właściwym momencie – wyjaśnił Mahdi.

Zastrzegł jednak, że zawsze trzeba brać pod uwagę aktualną wolę pacjenta.

Ostatecznie musimy zawsze uwzględniać aktualne życzenie danej osoby. Jeśli pacjent stawia opór, również musimy to wziąć pod uwagę – powiedział.

Zmiana stanowiska CD&V

W federalnej umowie koalicyjnej zapisano już dążenie do rozszerzenia możliwości wykorzystania wcześniejszego oświadczenia woli. Przez długi czas kwestia ta była jednak bardzo wrażliwa dla CD&V.

W rządzie Alexandra De Croo partia konsekwentnie sprzeciwiała się zmianom w sprawach etycznych, takich jak wydłużenie terminu legalnej aborcji oraz przepisy dotyczące eutanazji.

Zawsze uwzględniałem jednak tę kwestię w swoim programie wyborczym: życie musi być godne, ale godny musi być również jego koniec – podkreślił Mahdi.

Co obecnie przewiduje prawo?

Obecnie eutanazja w przypadku demencji jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy dana osoba:

jest świadoma swojej choroby;

nadal potrafi samodzielnie podejmować decyzje;

może sformułować aktualną prośbę.

Eutanazję można rozważyć, gdy cierpienie stało się nie do zniesienia, ale zanim chory utraci możliwość wyrażenia swojej woli.

W przypadku demencji nie można wykorzystać wcześniejszego oświadczenia woli. Utrata świadomości własnej osoby nie jest bowiem tym samym co nieodwracalna utrata świadomości, na przykład w śpiączce. Obecne przepisy pozwalają zastosować takie oświadczenie wyłącznie w przypadku nieodwracalnej utraty świadomości.

Jeśli osoba nie jest już świadoma własnej osoby, ale nie znajduje się jednocześnie w stanie nieodwracalnej utraty świadomości, takim jak śpiączka, eutanazja nie jest możliwa ani na podstawie aktualnej prośby, ani wcześniejszego oświadczenia woli.

Dokładny kształt ram prawnych przygotowanych przez Verlinden nie jest jeszcze znany.

Projekt ustawy koncentruje się na zespole multidyscyplinarnym i dokładnym planowaniu opieki. Chcemy uniknąć sytuacji, w której lekarze będą później twierdzić, że nie są wystarczająco zaangażowani, aby pomóc – wyjaśnił Mahdi.

Projekt jest gotowy, ale musi zostać teraz przedstawiony i omówiony w rządzie, a następnie przyjęty przez parlament. Początkowo termin rozstrzygnięcia kwestii etycznych wyznaczono na 1 grudnia.

Moim zdaniem przepisy dotyczące eutanazji mogłyby zostać zmienione wcześniej – powiedział przewodniczący CD&V.

Nie wiadomo jeszcze, jak zareagują pozostałe partie tworzące centroprawicowy rząd. Dla N-VA kwestia zdolności do podejmowania świadomych decyzji również jest bardzo wrażliwa i stanowi powód, aby nie zmieniać przepisów dotyczących eutanazji. Partia premiera nigdy jednak wyraźnie nie sprzeciwiła się eutanazji osób z zaawansowaną demencją.