Upały i susza uderzyły w europejskie rolnictwo – plony soi w dół o 14 procent

Długotrwałe wysokie temperatury i niedobór wody wyraźnie pogorszyły tegoroczne prognozy zbiorów w znacznej części Europy Zachodniej i Środkowej. Z analizy Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej (JRC) wynika, że w wielu miejscach plony upraw letnich spadły bardzo mocno. W przypadku soi są one aż o 14 procent niższe od średniej z ostatnich pięciu lat. Ekonomiści ostrzegają, że w dłuższej perspektywie kryzys klimatyczny może prowadzić do bankructw gospodarstw i dalszego zmniejszania się liczby rolników w Unii Europejskiej.

Ciepło i susza zaburzyły rozwój roślin

Według analizy JRC gorące i suche warunki ograniczyły płodność roślin, przyrost biomasy oraz nalewanie ziarna. Jednocześnie wysokie temperatury i niedobór wody przyspieszyły starzenie się roślin, a tym samym zahamowały ich dalszy rozwój.

W Belgii skutki najlepiej widać na przykładzie kukurydzy, której plony są o 18 procent niższe od średniej pięcioletniej. W przypadku ziemniaków liczba ton zbieranych z hektara spadła o 6 procent. Są jednak także uprawy, między innymi pszenica i buraki, których plony nieznacznie przekraczają średnią z ostatnich lat. Nadal pozostają one jednak wyraźnie niższe niż w 2025 r.

Belgia wśród krajów umiarkowanie dotkniętych

Belgijskie rolnictwo, podobnie jak sektor rolny w pozostałych państwach Beneluksu, zostało zaliczone przez JRC do obszarów, na których skutki niekorzystnej pogody są umiarkowane. Znacznie poważniejsze straty odnotowano we Francji, południowych Niemczech, Włoszech oraz państwach naddunajskich. Choć część Europy Północnej i Wschodniej korzystała latem ze sprzyjających warunków, w skali całego kontynentu spadki plonów są miejscami bardzo znaczące.

To wyjątkowa sytuacja, która przypomina susze z 2003 r. i 1976 r. – komentuje Thierry Pouch, główny ekonomista francuskich izb rolniczych Chambres d’agriculture France.

Największe straty dotyczą soi, której plony są o 14 procent niższe od średniej z ostatnich pięciu lat. W przypadku ziemniaków spadek wynosi 6 procent, a buraków 5 procent. Inaczej przedstawia się sytuacja upraw ozimych, zbieranych na początku lata – ich plony utrzymały się na przeciętnym poziomie. Najmniejsze straty dotyczą pszenicy. JRC wskazuje na stabilne wyniki po uwzględnieniu dużych różnic pomiędzy poszczególnymi regionami.

Efekt domina w łańcuchu żywnościowym

Za danymi o spadku plonów kryją się konsekwencje dla całych sektorów przetwórstwa. W przypadku ziemniaków obecny spadek następuje po okresie silnego wzrostu produkcji, w tym po 2025 r., który przyniósł nadprodukcję. Thierry Pouch wyjaśnia, że sytuacja może wpłynąć na umowy zawierane przez rolników z zakładami przetwórczymi. Jednym z problemów są mniejsze bulwy, które utrudniają produkcję frytek i chipsów.

W sadownictwie również spodziewane są drobniejsze owoce, a niektóre uprawy warzyw ucierpiały wyjątkowo mocno. Lokalnie straty dochodzą nawet do 100 procent i dotyczą między innymi karczochów, brokułów oraz fasoli. Pociąga to za sobą dalsze konsekwencje gospodarcze.

Mamy już przypadki zakładów przetwórstwa warzyw i konserwiarni, które mają trudności z zaopatrzeniem i likwidują miejsca pracy – mówi ekonomista.

Problemy hodowców i jakość mleka

Wyraźnie zmniejszyła się również produktywność łąk i dostępność pastwisk, co bezpośrednio wpływa na ilość paszy dla zwierząt. W skali europejskiej plony kukurydzy zielonej, wykorzystywanej do żywienia bydła, są niższe o 12 procent.

Niektórzy hodowcy byli już zmuszeni wykorzystać zapasy przygotowane na zimę, natomiast inni skierowali część stada do uboju, ponieważ nie byli w stanie zapewnić zwierzętom wystarczającej ilości pożywienia. Susza wpływa również na skup mleka.

Prawdopodobnie pojawią się problemy z dostępnością, a przede wszystkim z jakością: przy upale i stresie zwierząt mleko jest uboższe w białko, co może wpłynąć między innymi na jakość serów – zaznacza Thierry Pouch.

Ceny w górę, przyszłość gospodarstw pod presją

Zdaniem ekonomisty skutki upalnego lata odczują również konsumenci, ponieważ należy spodziewać się wzrostu cen. Trudniej jednoznacznie ocenić konsekwencje dla samych rolników, gdyż w niektórych przypadkach wyższe ceny mogą częściowo zrekompensować niższe plony. Niezależnie od tego część gospodarstw odnotuje spadek bieżącego wyniku już trzeci lub czwarty rok z rzędu.

Kryzys klimatyczny wywołuje efekty łańcuchowe w dochodach rolniczych. Może prowadzić do bankructw i dalszych spadków liczby rolników w Unii Europejskiej – ostrzega Thierry Pouch.

W najbliższym czasie w większej części Europy Zachodniej i Środkowej prognozowane są niższe temperatury i bardziej wilgotne warunki pogodowe. Jak wskazuje JRC, mogą one przynieść rolnictwu pewną ulgę, jednak pojawiają się zbyt późno, aby zrekompensować straty poniesione już w trakcie sezonu.