Charakter pracy równie ważny jak diagnoza – nowe karty referencyjne dla schorzeń ortopedycznych

Uciążliwość wykonywanej pracy często w takim samym stopniu jak sama diagnoza wpływa na długość niezdolności do pracy. To jeden z kluczowych wniosków z pięciu nowych kart referencyjnych Krajowego Kolegium Medycyny Ubezpieczeń Społecznych (CNMAS), poświęconych częstym schorzeniom ortopedycznym.

Pięć schorzeń, jeden projekt

Dokumenty dotyczą bólów odcinka szyjnego kręgosłupa, zapalenia nadkłykcia bocznego, uszkodzeń więzadeł kolana, całkowitej endoprotezy stawu biodrowego oraz usztywnienia odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Lekarzom rodzinnym proponują referencyjne okresy niezdolności do pracy.

Karty są częścią projektu dotyczącego niezdolności do pracy i powrotu do aktywności zawodowej, koordynowanego przez profesora Lode Godderisa. Pokazują, że dostosowanie obowiązków zawodowych często pozwala szybciej wrócić do pracy, a fizyczne obciążenie związane z wykonywanym zawodem bywa czynnikiem decydującym.

Bóle szyi – od 3 do 23 dni

Niespecyficzne bóle odcinka szyjnego kręgosłupa należą do najczęstszych powodów konsultacji u lekarza rodzinnego. Według karty przerwa w pracy zazwyczaj nie jest konieczna. Krótka niezdolność do pracy może być uzasadniona jedynie wtedy, gdy ból jest ostry i wyraźnie uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Po niej powinien następować stopniowy powrót do aktywności.

Przy pracy siedzącej, bez szczególnych czynników ryzyka, zwykle wystarcza zwolnienie na jeden lub dwa dni. W przypadku pracy wymagającej dużego wysiłku fizycznego przerwa może natomiast trwać od dwóch do trzech tygodni. Ważne znaczenie mają również ergonomia, postawa ciała oraz czynniki psychospołeczne.

Łokieć tenisisty – od 1 do 11 tygodni

Zapalenie nadkłykcia bocznego, znane jako łokieć tenisisty, najczęściej wynika z powtarzalnych ruchów nadgarstka i przedramienia. Tylko 5 do 10 procent przypadków rzeczywiście ma związek z grą w tenisa.

Długość niezdolności do pracy zależy przede wszystkim od tego, czy można czasowo ograniczyć czynności obciążające chorą kończynę. Przy pracy siedzącej, bez istotnego używania zajętej ręki, okres referencyjny wynosi od jednego do czterech tygodni. Przy zajęciach wymagających powtarzalnych ruchów albo dźwigania może sięgać dziesięciu lub jedenastu tygodni. Karta przypomina też, że schorzenie to znajduje się na belgijskiej liście uznanych chorób zawodowych.

Więzadła kolana – od tygodnia do sześciu miesięcy

Okresy referencyjne znacząco różnią się w zależności od ciężkości urazu. Lekkie skręcenie, czyli stopień I, zazwyczaj oznacza siedem do dziesięciu dni nieobecności w pracy. Częściowe zerwanie więzadła, czyli stopień II, wymaga raczej dwóch do trzech tygodni.

W przypadku poważnego uszkodzenia bez operacji optymalny czas niezdolności do pracy szacuje się na 30 do 45 dni. Jeżeli konieczna jest rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego, okres ten wydłuża się do 90-120 dni, a maksymalnie do 180 dni. Na powrót do pracy silnie wpływają rodzaj wykonywanego zawodu, konieczność przeprowadzenia operacji oraz możliwość dostosowania obowiązków.

Endoproteza biodra – od dwóch tygodni do czterech miesięcy

Wyniki po wszczepieniu całkowitej endoprotezy stawu biodrowego są na ogół dobre. Większość pacjentów odzyskuje wcześniejszy poziom aktywności, a zdecydowana większość osób czynnych zawodowo wraca do pracy w ciągu roku od zabiegu.

Okres referencyjny zależy od obciążeń fizycznych związanych z pracą. Przy zajęciach administracyjnych wynosi od 14 do 45 dni. Lekka praca fizyczna wymaga około 70 dni rekonwalescencji, umiarkowanie ciężka – 90 dni, a ciężka – około 120 dni. Średni czas powrotu do pracy to około dwanaście tygodni.

Usztywnienie kręgosłupa – od trzech do sześciu miesięcy

Spośród pięciu kart ortopedycznych to usztywnienie odcinka lędźwiowego kręgosłupa wiąże się z najdłuższymi okresami niezdolności do pracy. Taki zabieg rozważa się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów.

Według karty przewidywana niezdolność do pracy wynosi od dwunastu do dwudziestu czterech tygodni. Zależy to od zakresu operacji, tempa odzyskiwania sprawności oraz rodzaju wykonywanej pracy. Na niektórych lekkich stanowiskach stopniowy powrót można niekiedy rozważyć od trzeciego lub czwartego miesiąca. Stabilna ocena funkcjonalna jest jednak możliwa dopiero sześć miesięcy po zabiegu.

Rekonwalescencję mogą spowalniać nie tylko ograniczenia fizyczne, ale także czynniki psychospołeczne, takie jak lęk, objawy depresyjne, niezadowolenie z pracy czy strach przed ruchem.

Obciążenie pracą czynnikiem kluczowym

Wszystkie pięć kart prowadzi do tego samego wniosku: długość niezdolności do pracy zależy nie tylko od rodzaju schorzenia, lecz także od fizycznego obciążenia związanego z aktywnością zawodową. Osoba cierpiąca na bóle szyi często może szybko wrócić do swoich obowiązków, natomiast rekonstrukcja więzadła krzyżowego, endoproteza biodra czy usztywnienie kręgosłupa mogą wymagać wielomiesięcznej rekonwalescencji.

Autorzy podkreślają dlatego znaczenie dostosowania obowiązków zawodowych, stopniowego powrotu do aktywności oraz współpracy między lekarzem prowadzącym, lekarzem medycyny pracy i lekarzem orzecznikiem. Karty mają być pomocą w ocenie klinicznej, a nie sztywną normą wyznaczającą długość niezdolności do pracy.