Czy Bracia Muzułmanie stanowią zagrożenie w Belgii? Komitet R przedstawia raport

Komitet R (Comité R), organ odpowiedzialny za nadzór nad belgijskimi służbami wywiadowczymi, zaktualizował swoje ustalenia dotyczące ruchu Braci Muzułmanów. Stało się to po publikacji francuskiego raportu z wiosny 2025 r., w którym Belgię określono jako europejskie centrum tej organizacji. Dokument zaprezentowany 1 kwietnia 2026 r. belgijskim parlamentarzystom za zamkniętymi drzwiami opiera się na analizach Bezpieczeństwa Państwa (Sûreté de l’État/VSSE), wywiadu wojskowego (SGRS), wspólnej platformy ds. walki z ekstremizmem i terroryzmem (PFCECT) oraz Organu Koordynacji Analizy Zagrożeń (Ocam). Wnioski raportu są wyraźnie bardziej wyważone niż ton debaty publicznej – zjawisko uznawane jest za rzeczywiste i monitorowane, ale nie jest klasyfikowane ani jako działalność terrorystyczna, ani jako dowód przejęcia kraju przez islamistów.

Czym jest ruch Braci Muzułmanów według raportu

Raport przypomina historyczne początki organizacji. Bracia Muzułmanie powstali w 1928 r. w Egipcie z inicjatywy Hassana al-Banny. Ich pierwotnym celem było wyzwolenie kraju spod wpływów brytyjskich oraz ponowne oparcie społeczeństwa na zasadach islamu. Ruch szybko zyskał popularność – już niespełna dwie dekady później liczył około pół miliona członków w samym Egipcie.

Istotnym elementem dokumentu jest wypracowanie wspólnej definicji przyjętej przez belgijskie służby. Bracia Muzułmanie zostali określeni jako islamistyczny ruch polityczno-społeczny o strukturze jednocześnie hierarchicznej i zdecentralizowanej, dążący do stopniowego wprowadzenia porządku, w którym normy religijne regulują wszystkie sfery życia. Raport wyraźnie odróżnia formalnych członków organizacji od tzw. frérystów, czyli osób propagujących jej ideologię bez oficjalnej przynależności. W kontekście europejskim podkreśla się, że ruch odrzuca przemoc i terroryzm, koncentrując się na działalności religijnej, edukacyjnej oraz społeczno-politycznej, a także na lobbingu i tzw. entryzmie. Opisywane zagrożenie ma więc charakter długofalowego oddziaływania ideologicznego, a nie działań zbrojnych.

Obecność ruchu w Belgii

Zgodnie z raportem obecność Braci Muzułmanów w Belgii sięga lat 60. XX wieku. Szacunki Bezpieczeństwa Państwa z 2021 r. wskazują, że Liga Muzułmanów Belgii (Ligue des musulmans de Belgique), uznawana za krajowy oddział ruchu, skupiała około 50 członków oraz mniej więcej 100 sympatyków. W Brukseli działa również Rada Muzułmanów Europejskich (Council of European Muslims – CEM), która pełni rolę organu koordynującego działania i spójność ideologiczną w skali europejskiej.

Raport nie wskazuje na zjawisko masowe. Opisuje raczej środowisko stosunkowo niewielkie liczebnie, ale potencjalnie bardziej wpływowe, niż sugerowałaby sama liczba jego przedstawicieli. Podobną ocenę przedstawiła minister sprawiedliwości Annelies Verlinden (CD&V), zwracając uwagę, że brak formalnego systemu członkostwa utrudnia dokładne oszacowanie liczby zwolenników. W raporcie rocznym za 2024 r. VSSE ocenia, że około 100 osób w Belgii aktywnie szerzy ideologię frérystowską. PFCECT wskazuje natomiast na kilkadziesiąt organizacji powiązanych z tym nurtem. Z dokumentu wynika również, że od początku lat 20. XXI wieku ograniczyło się finansowanie z krajów Zatoki Perskiej, co zmniejsza możliwości realizacji większych projektów.

Charakter zagrożenia

Raport potwierdza istnienie zagrożenia, jednocześnie precyzyjnie określając jego charakter. Już w 2021 r. VSSE uznało Braci Muzułmanów za zagrożenie wysokiego priorytetu, wskazując na ryzyko szerzenia postaw antydemokratycznych, pogłębiania podziałów społecznych oraz naruszania praw podstawowych. Wywiad wojskowy (SGRS) sygnalizował dodatkowo możliwość infiltracji struktur armii.

Jednak raport roczny VSSE za 2024 r. zmienia perspektywę – ruch nie jest postrzegany jako zagrożenie przemocowe na terenie Belgii. W związku z tym punkt ciężkości przesuwa się z kwestii bezpieczeństwa fizycznego na wpływ ideologiczny. Służby wskazują cztery główne obszary ryzyka: rozpowszechnianie ideologii uznawanej za ekstremistyczną, pogłębianie podziałów społecznych poprzez narracje segregacyjne i polaryzujące, wpływanie na procesy demokratyczne poprzez lobbing i entryzm oraz możliwe nieprawidłowe wykorzystanie środków publicznych, które mogą pośrednio wspierać tę ideologię. PFCECT podkreśla także ryzyko dla instytucji politycznych wynikające z aktywności networkingowej ruchu.

Dokument wskazuje również trzy aktualne tendencje: brak dużych projektów z powodu ograniczonych zasobów finansowych, rozwój nauczania religijnego w formie online oraz przenoszenie się do Belgii części działaczy wcześniej aktywnych we Francji. Wnioski raportu nie przewidują gwałtownego pogorszenia sytuacji – zagrożenie ma utrzymać się na stabilnym poziomie w perspektywie najbliższych pięciu lat.

Raport belgijski a narracja francuska

Jednym z kluczowych wniosków raportu jest wyraźne odcięcie się od francuskiej interpretacji sytuacji. Komitet R przypomina, że francuski raport z 2025 r. wywołał szeroką debatę medialną i reakcje polityczne, ale jednocześnie przytacza zarzuty wobec tego dokumentu: niedoskonałości metodologiczne, brak konsekwentnego wskazywania źródeł, alarmistyczny ton oraz ryzyko stygmatyzowania określonych środowisk.

PFCECT zaznacza, że jej ustalenia nie w pełni pokrywają się z francuskimi wnioskami. Platforma nie dostrzega oznak przejęcia Belgii przez islamistów i ocenia wpływy Braci Muzułmanów jako bardziej ograniczone, niż sugeruje raport francuski. Podobne stanowisko zajmuje Ocam, który podkreśla, że ruch frérystowski nie jest organizacją terrorystyczną ani bezpośrednim zagrożeniem przemocowym, lecz ponadnarodowym, rozproszonym nurtem ideologicznym monitorowanym ze względu na jego potencjalny wpływ na spójność społeczną i funkcjonowanie demokracji.

Belgijski raport nie neguje istnienia zjawiska, ale nadaje mu bardziej wyważone proporcje. Wskazuje na mechanizmy oddziaływania ideologicznego, procesy polaryzacji oraz działania w ramach entryzmu, jednocześnie zdecydowanie odrzucając tezę, że Belgia znajduje się pod kontrolą islamistów.