Europejska Prokuratura (EPPO) opublikowała w poniedziałek doroczny raport, w którym ostrzega przed rosnącą skalą nadużyć związanych z unijnym funduszem odbudowy i odporności po pandemii Covid-19. Z ustaleń śledczych wynika, że przestępcy mogli przywłaszczyć ponad 5 miliardów euro ze środków przeznaczonych na wsparcie gospodarek państw członkowskich. Problem z roku na rok narasta, a prokuratura wskazuje na istnienie zorganizowanego procederu, który przez długi czas pozostawał niezauważony lub był tolerowany.
Spis treści
Fundusz odbudowy – 650 miliardów euro na wyjście z kryzysu
Unia Europejska powołała fundusz odbudowy o wartości 650 miliardów euro jako kluczowy element programu NextGenerationEU. Instrument ten – oficjalnie nazwany “instrumentem na rzecz odbudowy i odporności” (Recovery and Resilience Facility – RRF) – ma wspierać kraje członkowskie w wychodzeniu z kryzysu wywołanego pandemią. Aby otrzymać środki, państwa muszą realizować wcześniej uzgodnione cele oraz tzw. kamienie milowe. Belgia przedstawiła w ramach tego mechanizmu plan o wartości przekraczającej 5 miliardów euro.
Podwojenie liczby śledztw w ciągu roku
W 2025 r. EPPO wszczęła 292 nowe postępowania dotyczące funduszu odbudowy – to dwukrotnie więcej niż w 2024 r., kiedy rozpoczęto 145 takich spraw. Wyraźny wzrost liczby wniosków o wypłatę środków w 2025 r. wiąże się z faktem, że fundusz zakończy działalność z końcem 2026 r., co skłoniło wielu beneficjentów do przyspieszenia składania wniosków – wyjaśniła prokuratura w rozmowie z platformą śledczą Follow The Money. Po raz pierwszy postępowania związane z tym funduszem zostały wszczęte także w Belgii, na Cyprze i na Łotwie.
Ponad 500 spraw w toku i blisko 2 000 podejrzanych
Na koniec 2025 r. Europejska Prokuratura prowadziła łącznie 518 postępowań związanych z programem NextGenerationEU, z czego 512 dotyczyło bezpośrednio instrumentu na rzecz odbudowy i odporności. W ramach tych spraw analizowano 1 419 czynów o charakterze przestępczym, a liczba podejrzanych wyniosła 1 993 osoby. Najczęściej stwierdzanym mechanizmem było przedstawianie fałszywych, niepełnych lub wprowadzających w błąd informacji w celu uzyskania finansowania – w tym podrabianie faktur oraz umów.
Straty liczone w dziesiątkach miliardów
W szerszym ujęciu skala nadużyć finansowych na szkodę budżetu Unii Europejskiej oraz budżetów krajowych jest jeszcze większa. Pod koniec ubiegłego roku EPPO prowadziła 3 602 postępowania, w których łączne szacowane straty sięgnęły 67,27 miliarda euro. Ponad dwie trzecie tej kwoty – 45,01 miliarda euro – dotyczyło oszustw związanych z podatkiem VAT oraz należnościami celnymi. Prokuratura określiła ten proceder jako zorganizowaną branżę przestępczą, która przez zbyt długi czas była ignorowana lub tolerowana przez organy ścigania i instytucje publiczne.
